Pastorada de Santa Orosia

   SALUDO   MAIRAL   1 Atenzión pido, siñors,     a toz en cheneral,     con o permiso d'ustez     asti me meto a charrar!   2 Aduya-me, Santa mía,     que ye escaso o mio talento,     pa dar a ista romería     su bien mereziu contento!   3 Bienbenius siais toz     en ta iste monte sagrau,     regau con sangre d'Orosia,     y oi por busotros adornau!   4 Asti nos tiens a toz,     Patrona d'ista Montaña,     na tua fiesta tan biella     otra añada t´acompañan:   5 Os danzantes que no reblan,     con mairal y repatán,     con o chuflo y o salterio     y o mosico eszezional;   6 Os cruzeros almirables     d'Espín, Fandiello y Sobás,     d'Orús, Yebra y San Chullán,     d'Isún, Sardas, Latas y Osán;   7 Os banderistas zereños     de Yebra y de Sobás,     os que bandían as campanas,     os cantors das tuas glorias,     os que portan a piana;   8 Tu güen romero d'Arto,     siñal d'ixa gran romería     que de Guarga y a Galliguera     en tiempos pasaus beníba;   9 Os muchísmos debotos tuos,     que escoltando a tua Cabeza,     y con a mesmisma fe     dos nuestros antepasaus,  10 imos güelto a recorrer,     asmas, a pie, igual que Tú,     ixe camino grandioso     do tuo glorioso martirio!  11 Asti nos tiens, Orosia mía!     Mira-te ta tanta chen,     que de tan lejos binon,     y agradeze-les a sua fe     y o gran esfuerzo que fizon!     PUNTO!     CANCION  12 CUANTO GOZO Y QUE ALEGRIA     DE GOLBENOS ALCONTRAR     P´ASTl PODER ZELEBAR     A FIESTA E SANTA OROSIA!  13 PA YO NO HAY DIA MAS GRANDE,     QU'O BENTIZINCO DE JUNIO,     A FIESTA DA NUESTRA TIERRA     YE O QUE M´ENSEÑO O MIO PADRE.     MAIRAL  14 Nusotros semos pastors,     chen de poqueta escuela,     mas poque oi ye ra fiesta,     a más gran que se zelebra,     por toa ista redolada,     chuntos nos dibertiremos     con a nuestra pastorada!  15 No tos is d'encarrañar,     si a nuestra traza e charrar     l´alcontráis bel siñal aspra,     qu'apaizida yera a fabla     dos nuestros antepasaus,     ra que por siglos charrón     porto ist´Alto Aragón!  16 Prenzipiará o repatán,     Dios quiera no taturrulles,     enzenegau como estás     atifando tas mullés!  17 Das fatezas que tos diga     no tos is de fiar gota,     pos ye un siñal charlatán     y le gusta d'empinar a bota!     REPATAN  18 Bai, pos, siñór, comenzipio     y comenzipio por beber!!     Que tamién os santos bebión!!       ((trago de bota))     Haaaa..! Bino e Sabayés,     Aaii, quéee rico yes!!  19 Cuántas ganas yo teneba,     mi güen siñor mayoral,     ai, qué conzieto me feba,     ixo de ser repatán!  20 Pa asinas, no día d'oy     elante tantisma chen,     asti poder pregonar     con toa a fuerza da mia boz     que a ra debina Orosia     ye tnato o que yo la quiero     que por ella daría yo:  21 a mía alma, y a mía perreta,     as mías crabas y borregos     y asta ra bota que tiengo!     Biba ra debina Orosia!!!     MAIRAL  22 Tande biens con ixe can,     aun te pai que no ye prou     con tenete asti a tú,     semejante carcamal?  23 Cuasi cuasi ocho días     sin podete apercazar,     nomas de farra y borina,     dondiar y barafundiar!  24 Dende que t'amalbezés     ancorrer as zagalachas,     ay qué tarambana yés,     nunca tiens ganas d'incala!  25 Asmas te pai a tú,     con a rasmia que tú tiens,     qu´en saldremos d'ixa crisis,     da que tan fartos nos tien?     REPATAN  26 Ai mayoral, mayoral,     tú si qu'estás echo gúen chandro,     miá que yes zarrapastrero,     tol santo día romanziando!  27 Asti biengo eszerenau,     flaco com'una chireta,     tres días sin probar recau,     por zinglos y pinganetas!  28 No fués tu o que me mandés     que me´n ise a replegar     o bazibo que tú ejés,     ancho por a Sierra e Guara,     cuando d'imbemar subiés     o ganau de Tierra Baja?  29 Ya se te da a tú bien da crisis,     semejante alparzero!     Miá-lo que luzido está,     gordo com´un roscadero!  30 No hay fozin más apaizido     a ixe ombraz de Madrí,     de tantisma meliquera,     que le izen Giligil!  31 Miá que!! Cómo si a tú     no te gustase o perejil!     Siempre rodiau de pindongas,     u coflau en bel fogaril!  32 Ypa yo,toz os días     con a mesma calderada:     Estoi más farto e crisis     que das mesmismas jodías!  33 Con a crisis me'n boi ta cama,     con a crisis m'endrezo e mañanas,     crisis pa esayunar y zenar,     y más crisis pa brendar.  34 Ista ye Diana, a mía perreta,     o que yo más quió do mundo,     con ella rezo yo toz os días     a orazión que o mio lolo     de chicorrón m'enseñó:  35 "Sí de la capasí,     da pixoleta por o pixolí,     tringi barringui,     por l´amor de Deu. Amén Jesús".     MAIRAL  36 A iste mesache espigau,     d´ofizio esfollinador,     ye a o qu´estiaño l´ha tocau     de izir o nuestro pregón.  37 Como no adube, o pobrón,     y tié tantismo que fer,     masiau que laduyarís,     busotros seis güena chen!     ESFOLLINADOR.  38 Fer barrazas y escopallos!     A fe que!! Cuánto follín!     No adubo a sacar as zolles!     Ai que bier cuánto fozín!  39 Fer barrazas y escopallos     pa limpiar tantos granujas,     qu'acotraziaus d'espantallos,     as nuestras ensundias chupan!  40 Espachá-los dos zenzeros!     Marche do pimpirigallo!!     Que nos ejen a os corderos,     anque nomas sía bel rampallo!  41 Pa replegar tanto zarrio,     tanto sirio y trapicallo,     ixo ye o que prezisamos:     mil barrazas y escopallos!  42 Imos a uscar enzendallos     pa fer una gran fogera!     Carriar aliagas y buchos     pa asmas fer gúena chera!  43 Que s'abrasen os pichallos,     que se sucarren os morros,     as zarpas y asta os cacalos     de toa ixa clica e zorros:  44 d'ixa jarca e chabalíns,     que como fan os segallos,     non siguen miaja e camín,     sempre agarran os trastallos!  45 Si o fuego no mata a quera     de tantismo perrecallo,     les feremos como a os machos,     a os gorrins y a os borricallos:     CAPALLOS!!!     MAIRAL  46 Si os nuestros antepasaus golbesen,     que no s'en tenesen qu'abergonzar,     si en ist´Alta Montaña biesen     que muitas costumbres biellas,     ixas qu´el los tanto quison,     nusotros, os suos fillos,     las imos ejau amortar!  47 Por más qu'aigamos cambiau     a nuestra burra por l´auto,     unos aigamos azicalau     con aparejos de pijauto;  48 anque sias asabelo qu'estudiau     u alparzíes com´un deputau;     si bel día t´en fues do lugar     y agora yes siñorito de ziudá:  49 Tantismo azicalamiento     pa cosa nos pué baler,     si con tanto faroleo,     o nuestro lo ejamos perder!  50 En fecha tan siñalada     queremos fer recordanza     d´un mesache montañés,     conoziu na redolanza.  51 Muchismas añadas fué     mosico do nuestro danze.     Si femos memoria d'él,     ye pa fele l'omenache     que bien mereziu lo tié.  52 Agora fa setenta añadas     den qu'o mosico e Sasal     s´en dejó e benir ta Yebra,     naidie abeba no lugar     que sabese tocar o chuflo.  53 Qu'ise sido do nuestro danze,     si ascape ro siñor Alfonso,     de casa Albeita de Yebra,     no ise agarrau con afán     o biello chuflo y salterio     y no ise aprendiu a tocar     ixas dezisiete mudanzas,     que pa Santa Orosia onrar,     os nuestros mozetes danzan?  54 El fue dispués o maestro     do suo fillo y do suo nieto.     El fizo muitas añadas     os dichos das pastoradas,     con as qu'a tantisma chen,     en iste mesmo paraje,     fizo a ormino esmelicar     y bella bez tamén plorar.  55 Tantismo merezimiento,     ixo no ye pa olbidar!     Por nuestro siñor Alfonso     asmas queremos brindar,     como a él más le gustase,     biendo os nuestros mozés lanzar!  56 Que s'acerquen os zagals!     Y que chuflen os mosicos!     Que bienga o repatañón!     Que lanzen tamén os más biellos!     REPATAN  57 Muchismas grazias tos doi     por a memoria que féis     d'ixe gran montañés     que fue mi queriu bisabuelo!!!  58 Qu'iste brindis tan ermoso     sía un ricuerdo tamién     de toz os qu'alguna bez     d'iste danzé fuén danzantes     u mairal u repatán!!!  59 A ixe monte d´Auturía     oi  yo tiengo por testigo     de que siempre he de seguir     ixe camino tan biello,     o do mío bisabuelo!!!.     PUNTO!     CANTO  60 D'ISTOS ALTOS PIRINEOS     M'EN FUE UN DIA TA ZIUDA,     PERO O MIO CORAZON ME IZE:     GOLBETENE TA O TUO LUGAR!  61 FILLOS D'ISTAS TIERRAS ALTAS     NO TOS EJEIS APLANAR     O FOGAR DOS BUESTROS PADRES,     Y SI APLANAU, A LEBANTAR!     MARTIRIO DE SANTA OROSIA     MAIRAL  62 Y ejando a chanzoneta,     a Orosia lizenzia pido,     pa astí poder explicar,     con tu grazia y con tu auxilio,     a iste auditorio que está,     asabelo qué atento y benigno,     a tua bida, muerte y prodigios.     1er. danzante     Yo tos charraré da benida     d'Orosia dende Bohemia     ta istas nuestras montañas:  63 De Bohemia yera Orosia     y d'Igipto natural,     pa honra d'ist'Alto Aragón     ta Yebra s'en bino a coronar.  64 Llegó ta o monte de Yebra     y bido a un mesache sembrar:     - Labrador, güen labrador,     me dirá qué ye o que siembra?     -Trigo siembro, mi siñora,     pos ye o propio d'ista demba!  65 Antonces Orosia li contesta,     biendo benir o martirio:     - Mañan a punto e dya     podrá usté segar o trigo!  66 O mesache s'en fué ta casa     y d'ixo no fizo miaja e caso.     Ya marchón na mañanada     os pastors con os ganaus.  67 Ya escape astí s'alcontrón     con qu'o trigo d'ixa demba     yera un sementero granau,     perfeuto pa ser segau!  68 Deseguida s'en golbió un pastor     u ascape l'en dixo al amo.     Deseguida buscón peons.     Ascape subión a sega-lo!     2º danzante     Yo tos charraré da persecuzión     qu'os moros le fizon     a ra debina Orosia:  69 Ya a pionada s'enzamarraba     y bidon pasar coz coz     muita chen qu'en son de guerra     por Orosia preguntón:  70 - Por bel casual ha pasau     bella siñora puyando,     con doncellas y críaus     que l'iban acompañando?.  71 - O dya que sembré ista demba     me pai que po astí pasón.     O  rey moro, enzenegau,     a esgrituziar emprendió:  72 - Empentaremos ta l'alto,     feremos güen resacau,     qu'ascape l'alcontraremos     andequiera aiga pegau!  73 Orosia s'iba amagau     n´un cobachón chiquirrín,     p'asinas golbese Santa     y que naidie la guipase.  74 Ast'as mesmismas arañas     s'en binon a efende-la!     Pos fizon-le un enrejau     ande Orosia quedó oculta.     3er. danzante     Yo tos caharré do martirio     d'Orosia y dos suos acompañantes:  75 Mandó o Rey formar as tropas     y comenzipión a escalada.     En llegaus ta Cruz da Gualda,     luego bidon ande estaba.  76 O Rey moro con a espata     esfilorchó as telarainas,     salió a joya guapisma,     d'espanto quedó chelada.  77 O monarca fue escarau,     que asinas entró a charrar:     - A muerte yo te perdono,     si con yo te quiés casar.  78 Orosia con boz zereña     ascape le respondeba:     - Cien mil bezes yo quió ser,     cien mil bezes digollada,     antes que con bel Rey moro     aiga de estar yo casada!  79 Antonzes aquel salbaje,     con muita rasmia y engruzia,     a l'umilde Santa Orosia     lastimosos golpes daba.  80 Le matón a os suos ermanos,     San Cornelio y San Acisclo,     pa bier si s'acotolaba,     y asinas palabra daba.  81 ispués le cortón os pechos,     con ixa espantosa espata.     Ya le cortón a cabeza,     por tres bezes espadada.  82 O Cuerpo d'Orosia esbrusau     y os dos suos acompañantes     astí quedón n'iste monte,     pa qu'as fieras los minchasen.  83 Mas n'iste Puerto tan gran     nomas un pastor habeba.     D'o zielo s'en bino un ángel     pa recoger aquella Alma.     4º danzante     Yo tos charraré do pastor     qu'os restos d'Orosia alcontró:  84 L'ángel le ijo a o pastor:     -Habrás de baxar ta Yebra,     dimpués t´en irás ta Chaca.     Mas o pastor s'escusaba:  85 -Ya fa un rabaño e dyas     qu´o mío ganau n'ha bebiu,     astí non hay gota d'augua.     - Yo t´abrebaré o ganau,     y a tu no te faltará cosa!  86 - Alza ixa losa, pastor!     Y astí no amanezió cosa.     - Alza ixa losa, pastor!     Y brotó una fuen de sangre.     - Alza ixa losa, pastor!     Y amanezió una fuen d'augua.  87 Os restos de Santa Orosia     guardó-los na sua mochila     -A Cabeza éja-la en Yebra     y porta ro Cuerpo ta Chaca!     Enfilas o camín d'O Puente,     drecho por a Bal Estrecha,     asta que llegues ta Guasa!     5º danzante     Yo tos charraré do traslado     dos Restos ta Yebra y ta Chaca:  88 As campanas das ilesias     dos lugars por ande pasaba,     en oyendo tan gran miragro,     ellas solas s'abandiaban.  89 Elante o Portal das Monjas,     cantando a suas grandezas,     o Cabildo y o Ayuntamiento     a nuestra Santa aguardaban.  90 Dende astí en ta Catedral     marchón toz en prozesión,     y en a izquierda do Sagrario     o Cuerpo d'Orosia ejón.  91 O bentizinco e junio     zilebra-se a sua fiesta,     s´enseñan as suas reliquias     y Orosia a sua palabra da,     con os angeles. Amén!     PUNTO!     CULMINAZION DOS ELOGIOS     MAYORAL  92 Qu'os paize, oyentes míos,     qué bida tán miragrosa,     qu'inozenzia, qué birtus,     y que muerte tan dichosa!  93 Angeles bajón do zielo     que le trajon a corona,     y ellos mesmos la subión     na sua palma enta gloria.  94 A Suprema Trenidá,     por a sua gran fortaleza,     otorgó-le muitas grazias     y muchismas priferenzias.  95 En ixas tronadas fieras     ella efiende- nos da piedra,     y d´ixas brutas abenidas,     dos rayos y das zentellas.  96 En os partos perigrosos     ye a saber qué medianera,     y por ella merezemos     o benefizio de l'augua.  97 Ella cura endemoniaus,     ella a ros enfermos sana,     ella asiste a ro afligido     y a o que con ferbor la clama.     CANTO  98 BIBA RA DEBINA OROSIA     CON SUO GRANDIOSO MARTIRIO!     Y BIBA A SUA ROMERIA     ALMA D'ISTE PIRINEO!     ESPEDIDA  99 ASINAS YO TOS ESPI DO:     PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR     QU´OTRA AÑADA N'ISTA FIESTA     NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!     MAYORAL 100 Y pa rematar, Santa mía,     prenzipiaré a espedime     por ixe Templo sag rau,     ixa fuen tan eliosa     y por iste florido prau! 101 Adiós a Coba d´Orosia,     lugar do suo martirio     adiós a ixa ilesia que fue     das suas reliquias sagrario! 102 Adiós a o siñor Retor,     queriu mosen Domingo,     y a o siñor Predicador,     panegirista afamau! 103 Adiós a o siñor Alcalde     y as demás autoridades!     Adiós a toz os debotos     que ta ista Fiesta is beniu! 104 Grazias por a buestra atenzión,     de toz busotros yo m'espido!     Dios dé-nos a Gloria Eterna     por os sieglos de ros sieglos!