Notas de toponimia Serrablesa

5.41.- Gavín

1ª doc.: 1054 (Ubieto, Top. med., p. 101).

Documentación.

DSR, doc. 43, p, 160, a. 1090: "et Sanctum Pelagium de Gavin et ecclesiam de Orant"; DLAA, doc. 149, p. 218, a. 1484: "Sub anno a nativitate Domini millesimo quadringentesimo octuagesimo quarto, en el lugar de Gavin".

En cuanto a su procedencia, no todos los estudiosos se ponen de acuerdo. Corominas, Esudis, I, p. 143, incluía el macrotopónimo entre los de origen prerromano, lo cual resultaba aceptable en principio, sobre todo si se consideraba el enigmático sufijo -ín (-vid. supra 5.16 y nota 27). Pero ahora, a la vista de un reciente artículo de J. Caro Baroja Julio Caro Baroja, "Sobre toponimia del Pirineo aragonés", Archivo de Filología Aragonesa, XXVIII-XXIX, pp. 7-29, (citado en adelante: Caro Baroja)., creo que ha de replantearse no sólo la primitiva hipótesis referida a esta base, sino también la del pretendido vasquismo de muchos de los topónimos pirenaico-aragoneses. Así, para Caro Baroja, Gavín procedería de GABINI, genitivo del antropónimo GABINUS Caro Baroja, p. 18. Para él, muchos de los -en -in procederían de un genitivo -in (i).

5.42 Gésera

1ª doc.: 1042 (Ubieto, op. cit., p. 102).

De étimo desconocido. Por su apariencia externa parece relacionable con el también macrotopónimo Yésero y con el hidrónimo Ésera. No parece contener, empero, el sufijo -era (<lat. -ARIA), puesto que éste es tónico.

5.43 Gillué

1ª doc.: 1044 (Ubieto, op. cit., p. 93).

Según Rohlfs, Suffixe, p. 140, provendrá de una base antroponímica, bien GILLUS, bien GILLO, con adición del sufijo prerromano -OI>.-ue (vid. supra 5.9).

5.44 Grasa

1ª doc.: 1038/1049 (Ubieto, op. cit., p. 104).

Documentación

Fanlo, doc. 25, p. 80, a. 1038/1049: "et illo abbate domno Eximino de Sancti Urbicii et senior Lope Enneconis de Garassa et de suos filios et senior Garcia Lope de Garassa"; DLAA, doc. 29, p. 126, a. 1306: "Testimonias son desto Portoles de Garassa, veçino de Garassa".

Teniendo en cuenta que todavía hoy subsiste el apellido Garasa, forma idéntica a la medieval, parece lícito suponer que ésta fue la base primitiva, de la que procede Grasa, por reducción Seguramente la acentuación fue esdrújula, lo cual permitió la pérdida de la vocal a y una posterior metátesis: Cárasa>Gársa>Grasa.. De todos modos, su étimo resulta incierto. Si su radical estuviera relacionado con el vasco gara "elevación, altura" Vid. Azkue, s.v.gara; Michelena, Apellidos,  257, pp. 92-93., su terminación lo podría estar con el sufijo también vasco -tza denotador de abundancia Vid. Michelena, Apellidos, 569, p. 155..

5.45 Ibirque

Ubieto (op. cit.) no lo registra, por lo que no podemos dar la primera fecha de documentación.

Su origen es inseguro. Parece de procedencia prerromana.

5.46 Ibort

1ª doc.: 1036 (Ubieto op. cit., p. 111).

Documentación.

Fanlo, doc. 20, p. 78, a. 1036: "Et sunt firmes de salvetate de illa hereditate Zia Bita et Bancio Garcianes et Enneco Garciane de Ivorte".

Su procedencia resulta desconocida. Corominas, Estudis I, p. 143, lo incluye entre los prerromanos, pero sin dar étimo concreto.

5.47 Ipiés

1ª doc: 1024 (Ubieto, op. cit., p. 110)

Fanlo, doc. 25 p. 80, a. 1038/1049: "pro illa medietate de illa decima Galindo Lupi de Ipiesse"; DLAA, doc. 141, p. 206, a. 1441: "et Johan Lopez de Ipies, habitant en Sassal".

Según Rohlfs procede del antropónimo IPPA, con adición del sufijo prerromano -ÉSSU>-iés Cfr. G. Rohlfs, "Un tipe inexploré dans la toponvmie du Midi de la France et de l'Espagne du Nord. (Suffixe -és, en Studien zur romanischea Namenkunde, Munich, 1956, pp. 114-126.

5.48 Isín

Ni Ubieto (op. cit.) ni Durán (Geografía) lo citan.

Su origen permanece desconocido, si bien por su forma externa no seria extraño que estuviese relacionado con otros acabados en -ín.

5.49 Isún

1ª doc. : 875/904 (Ubieto, op. cit., p. 110)

Documentación.

Fanlo, doc. 31, p. 84, a. 1055: "et sunt auditores: de Ortulo señor Enneco Lopez et Ato Banzones..., de Eresun Blasco Garcianes"; Huesca I, doc. 139, p. 163, a. 1134: "Frontin testis de dono regine et Sanz Sanz d' Ersunn"; DJaca, doc. 11, p. 358, a. 1471: "Que affruenta [...] con los términos de los logares de Exavierre de los cornados, de Casvas, de Lárrede, de Berbusa, de Cortillas, de Essun".

Su etimología no es segura. Corominas, Estudis I, p. 83, lo deriva del vasco isún "multa", aplicado como término pastoril, y lo compara con el cat. Isón. Ahora bien, en vista de que en los primeros documentos aparece como Eresun, Ersun, etc., parece lógico pensar un étimo distinto De estas formas medievales habla Caro Baroja en, p. 19, y dice: "Observemos ahora dos hechos complementarios. El primero [...]. El segundo, que en los textos diplomáticos medievales, formas como Elesuni, Eresuni, Eresun o Eresum aparecen también como Eresunivilla, con la función del genitivo muy clara. Ahora bien, si Eresún da hoy Eresué, no cabe duda de que esta forma se ha producido: 1º sobre el genitivo de singular; 2º con caída de n intervocálica supuesta por mí". Ahora bien, sobre esta explicación de Caro Baroja, hemos de decir que se basa -como se deduce fácilmente- en una suposición errónea, pues las formas medievales ahí aducidas no se refieren a Eresué, sino a Isún. Eresué es un lugar de Ribagorza, próximo a Benasque..

5.50 Jabarrella

Según Ubieto (op. cit., p. 206) su primer registro es del siglo XIII. Pero como puede verse más adelante, en realidad se documenta ya en el siglo XI.

Documentación

Huesca I, doc. 31, p. 49, a. 1062-1063: "et sunt firmes de maneita seniora Sango Exemenonis, filio de Exemeno Garçeiç et Lope Sangeç de Scabarrella".

Corominas, Estudis I, p. 143, lo incluye entre los lugares de origen prerromano, si bien no indica cuáles son sus componentes. Tal vez pudiéramos relacionarlo con los topónimos vascos Chabarri, Chábarri, aun cuando me resulta muy dudoso Cfr. R. Menéndez Pidal, "Javier-Chabarri, dos dialectos ibéricos", Toponimia, pp. 235-250..

5.51 Javierre del Obispo

1ª doc.: l030 (Ubieto, op. cit., p. 206).

Documentación.

Fanlo, doc. 72, p. 102, a. 1083: "Comitis Santius Ranimiri de Xavierre in Ripacurcia"; ibidem, doc. 118, p. 124, 1151: "et vendimus vobis tota nostra hereditate que habemus in Exaviir... Fertung Xemenones de Exaviir"; DLAA, doc. 131, p. 192, a. 1391: "constituida personalmente dona Martina Exavierre, muller de don Johan d'Altornes".

Proviene del sustantivo vasco eche 'casa', más el adjetivo berri "nuevo" (Pidal, Toponimia, pp. 13, 14, 237 y ss.).

5.52 Lanave

1ª doc.: 1172 (Ubieto, op. cit., p. 116), aunque este registro no resulta muy seguro.

Documentación.

Huesca I, doc. 289, p. 289, a. 1172: "Domenge de Kanarillos, Raimundus de Nave, Martin Alaric".

Seguramente, del lat., NAVEM 'nave', pero con aplicación topográfica de su significado. La voz latina y este derivado romance están emparentados originaria y semánticamente con el apelativo nava (DCECH, s.vv. nave y nava).

5.53 Lárrede

1ª doc.: 992 (Ubieto, op. cit., p. 118).

Documentación.

Fanlo, doc. 88, p. 107, a. 1093: "quod nunc habet in Larrede et in Sarbisse"; Huesca I, doc. 126, p. 153 a. 1121: "et don Galin de Larrede"; ibidem, doc. 204, p. 221, a. 1153: "et dedimus vobis germanis illam domun de Larrea cum sua hereditate que est in villa de Larret".

Generalmente, se acepta como étimo la base vasca larre 'pastizal' Vid. Azkue, s.v.; Michelena, Apellidos, p. 120, 395., aun cuando queda sin explicación su terminación.

5.54 Larrés

1ª doc.: 1035 (Ubieto,op. cit., p. 118).

Documentación.

Fanlo, doc. 18, p. 77, a. 1035: "Et sunt testes... senior Enneco Garcez de Larrese et totos illos vicinos de Cortillas"; Huesca I, doc. 126, a. 1121: "et Forti Fortiz suo germano et senior Iohan Sancii, et don Sancio de Larrese".

Probablemente, de étimo idéntico al del topónimo anterior.

5.55 Lasaosa

1ª doc.: 1082 (Ubieto, op. cit., p. 119).

Documentación.

Fanlo, doc. 82, p. 105, a. 1086 "Senior Fortunio Sanchiz de Lasavosa"; ibidem, doc. 90, p. 108, a. 1097: "illa domina domna Lopa qui fuit mulierem de senior Fortunio Sangiz de Lasavosa".

De étimo inseguro. Corominas, Estudis, p. 143, lo da como prerromano, pero no indica procedencia. Tal vez emparentado con el vasco lats 'arroyo' Vid. Azkue, s.v.; Michelena, Apellidos, 308, p. 120..

5.56 Lasieso

1ª doc.: 893 (Ubieto, op. cit., p. 120).

Documentación.

Fanlo, doc. 36, p. 86, a. 1064: "et sunt testes senior Velasquez Date de Ipies et senior Enneco Blasquez de Lasieso"; ibidem, doc. 40, p. 88, a. 1064: "et domno Eximino monaco et Galindo Atonis de Lasieso".

Corominas, Estudis I, p. 143, piensa en un origen prerromano, pero creo que no es tan evidente.

5.57 Latas

1ª doc.: 1055 (Ubieto, op. cit., p. 120).

Documentación.

Fanlo, doc. 32, p. 84, a. 1055: "et sunt firmes pro illa vinea senior Eximino Atones de Latasa et Sancio Vita de Sardasa"; DLAA, doc. 143, p. 209, a. 1441: "Testimonios, Johan de Latas, mayor de dias, et Johan de Latas, menor de dias".

Su étimo es incierto. Parece evidente descartar el adjetivo latino de tres terminaciones LATUS 'ancho', así como el antropónimo LATTA Cfr. C. Fatás y otros, "Historia antigua", I Jornadas del estado actual de los Estudios sobre Aragón, Zaragoza, 1979, pp. 120-180 (p. 156)., puesto que en los primeros registros aparece nombrado como Latassa, y ésta debió de ser la primitiva forma, que perdería la -a final, debido a que la acentuación recaía en la primera sílaba (vid. 5.44).