Vocabulario de Sobrepuerto

Se incluyen estas breves narraciones a modo ilustrativo del habla de la zona de Sobrepuerto (Huesca). Han sido reelaboradas en parte por el autor, que las oyó contar muchas veces a sus padres y abuelos.
O SASTRE MIEDOSO
Yera un sastre ambulante que gosaba vivir do que sacaba cosiendo por os lugars. Beniba dos gúeltas por año, pa primavera y pa sanmiguelada, cuando feba gúen tiempo. Trayeba cuatro telotas, pas mullers y pos hombres, con un burro d'ixos de mala raza, que ya se sabeba os caminos d'andalos tan a ormino. Si se le poneba malo o abrío u se le moriba, mandaba as telas con alguno do lugar que biyeba por Fiscal. Otras veces subiba sólo con os trastes de coser (aujas, filo); a maquina l'en dejaban en a casa pa que coseba y feba remiendos de ropas viejas u apaños de ropas pa mozas.
Tos os lugars están en a montaña, fuera da carretera, con unos caminos empinaus y con muchas regüeltas. Tamién yay muchas alIagas, buxos, artos, barzas..., con os que te fas esguinchons en os pantalons y esgarruñazos en as garras. A ormino yay barrancos con pasaderas y pontarrons pa pasar sin mojate. Cuando pasan por metá dos pinars, se fa de noches denseguida y da miedo por os bichos que se siente.
Seguiba siempre a misma marcha, un lugar detrás d'otro, sin dejasene nenguno. Emprezipiaba por un lau y golbeba por otro. Le costaba a lo menos dos meses en dar a güelta por to Sobrepuerto y feba a ropa de tos os montañeses: aguelos, mozas, mozes...
O primer día siempre paraba en a misma casa y allí dormiba tos os días. Pasaba recau y beniban a apalabrasen tos os do lugar. Dimpués prenzipiaba a coser de casa en casa, en as que feba o gasto. Amás cobraba una miajeta pa ise sosteniendo.
O sastre do que os charro, yera gran, flaco y mu callau. Si bel vecino se atrebeba a izile que l'abeba fecho mal o traje, siempre le contestaba o mismo:
-Tú yes o qu'estas mal fecho, que o traje te caí bien asma.
Yera mu miedoso y, por ixo, sólo andaba de día por os caminos. Pero una vez se le fizo de noches a metá do camino;
-Lo menos salise a luna pa biyer una miaja u levase o burro pa feme compañía, izíba por os aíntros.
Trepuzaba en toas as piedras, se pegaba en as ramas que cruzaban y as negras sombras paizía que se mobeban... Prenzipió a sudale a escolaneta, a poneselea frior por to o cuerpo y a golbese a mirar ent'atrás pa biyer si le seguiban... Os craberos y as babiacas no paraban de cantar.
Al pasar por un estrecho s'enganchó dos pantalons en una barza, sin él sabelo:
- Dios mío, soltamé que no llevo cosa pa daros. Soltamé que tiengo dos zagals y muller. No l'i fecho mal a nenguno y soy un probe sastre.
Y no paraba de lamentase y chemecar sin poder mobese. As glarimas se le cayeban y as verguenzas feba rato que se l'iban mojau.
- Por mi madre, que Dios l'aiga perdonau, soltamé. A lo menos jame llegar to lugar pa no dar notorio.
Así pasaba un rato detrás d'otro y o sastre allí seguiba enganchau en o camino. A noche se le feba larga.
- Ay, ay...!, iqué quise d'este probe! Lo menos dime quien yes, que ni síquia te beigo. Soltamé, por os zagals y a muller... -izía tol rato.
Ni gosó atrebese a tantiar si yera mano de presona u bella garra d'onso. A noche se le feba larguisma. A la fin prenzipióa clarar a luz por denzima das montañas y a bajar o sol por o monte Bergua. Pero hasta que no llegó tande que estaba o sastre, no se movió:
- Dame fuerza pa bolbeme... Maldita barza, ¿tú m'as teniu aquí toa noche acoquinau?. Pues no me ferás más a misma fama,
Y la cortó con a naballa. Dimpués pensó:
- Me voy a fer dos u tres esguinchons más en os pantalons y tres u cuatro esgarruñazos por as garras, pa feles creyer que m'an encorriu por o camino, pa quitame a pocha y m'ebcondiu en un matical.
Así desimuló o que l'iba pasau y, dende antonzes, os de Sobrepuerto no andaron más de noches por os caminos, por si alcaso...