Pastorada de Santa Orosia

SALUDO
MAIRAL:
0l  ¡Bezinos d´a nuesta Billa,
    peregrinos d´otras tierras,
    debotos d'a Bal de Basa,
    d'o Sobrepuerto y Guarquera!
02  ¡Serrableses de Samianigo
    y lugars d´a Galliguera,
    fillos d´ista Alta Montaña,
    beníus d´a ziudá u difuera!
03  ¡Chobens, mesaches y biellos,
    qu´anque as garras oi tos tiemblan,
    ispués de tantas añadas,
    a fe en Orosia no rebla!
04  ¡Cruzeros de San Chullán,
    d´Orús, Fandiello y d´Allué,
    Sardas, Yebra y San Román,
    d´Isún, Sobás y d´Osán,
    d´Espín, Latas y Satué!
05  ¡Banderistas y lanzantes,
    bandiadores d'as campanas,
    mosens, cantors y romeros,
    y portadors d'a peaina!
06  ¡Chens de güena boluntá,
    n´o nombre de Santa Orosia
    yo tos quió saludar,
    que toz bienbeníus siáis,
    que toz n´amistá podáis
    d´ista fiesta isfrutar!
07  En recordanza d´Orosia
    imos puyau ta iste Puerto,
    altar d´o suo martirio,
    o mayor tesoro nuestro.
08  Asinas qu´en recordanza
    d´os nuestros antepasaus,
    que de toa ista redolanza,
    y por añadas sin cuento,
    fizon d´iste mon sagrau
    lugar d´o suo alcuentro.
09 ¡Astí as penas olbidaban,
    astí uscaban concordia,
    astí tal zielo miraban!
    ¡De muitos lugars beniban,
    Orosia a toz los uniba!

08  ¡Con ixa mesma ilusión
    oi nusotros irnos güelto!
    ¡Qu´ista biella tradizión
    sigan-la os fillos nuestros!

        ¡Punto!

REPATAN:

07  ¡Si sabeses, oientes míos,
    a bergüenza que yo tiengo,
    pa elante tantisma chen
    izir-os o que yo pienso!

12  ¡Anque soi tan chicorrón,
    ¡isto aprendié d´o mío lolo,
    que por to ist´Alto Aragón
    Santa Orosia ye o primero!

13  ¡Ella aztí nos ha chuntau!
    Iste mon ye tu una fiesta,
    oi muito emperifollau
    con a gran presenzia buestra!

14  ¡Qu´alegre ye a nuestra fuén,
    con l´augua que fa gurgullo,
    como s´empenta ra chen,
    pa beber con caramullo!


15  ¡Ai, qué güeco ye o camín,
    tu azicalau d´ermitetas,
    en biyendo a Orosia subir
    por zinglos y pinganetas!
16  ¡Asta ras peñas y os mallos,
    asta o puntón d´Auturía,
    chorro, reguero y trastallos,
    sí, toz botían d´alegría!
17  D'as mallatas, d´os ganaus,
    brinca a mesma melodía,
    asinas que d´os tozals
    y d´aintro de l'alma mía:
    ¡BIBA RA DEBINA OROSIA!
    ¡BIBA ISTE GRANDIOSO DIYA!

CANTO:
18  ¡OI YE UN DIYA MUI GRAN,
    AS PENAS TIENS QU´OLBIDAR,
    LOLA Y LOLO SON CONTENS,
    QUÉ BATUECOS LANZAN OS MOZÉS!
19 ¡TA ISTE GRÁN MON OI IMOS PUYAU,
    VE UNA BIELLA TRADICIÓN,
    D´!ST´ALTO ARAGÓN,
    MUITAS CHENS BINON T'ASTÍ
    Y EN O DIYA E SANTA OROSIA
    S´ACHUNTÓN!
20  ¡L´AUGUA FRESCA D'IXA FUEN,
    ISTOS MONTES, ISTOS PRAUS,
    QUE TOZ SIÁIS BIEMBENIUS
    QU´ISFRUTÉIS EN DIYA TAN SEÑALAU!
21 ¡CHENTES DE GÜENA BOLUNTÁ,
    ASTÍ NOS IMOS GÜELTO A CHUNTAR
    PA FIESTA D'OROSIA
    Y D´OS NUEST'ROS ANTEPASAUS
    N´ISTE MONTE CANTO O ZIELO ZILEBRAR!

PRESENTAZIÓN
MAIRAL:
22  ¡Nusotros semos pastors,
    chens de poqueta escuela,
    mas porque oi ye ra fiesta,
    a más gran que se zilebra
    por toa ista redolada,
    chuntos nos dibertiremos
    con a nuestra pastorada!
23  ¡No tos is d´encarrañar
    si a nuestra traza e charrar
    l´alcontráis bel siñal aspra,
    qu´apaizida yera a fabla
    d´os nuestros antepasaus,
    a que por siglos charrón
    por to ist´Alto Aragón!
24  ¡Charremos aura d´o mundo!
    ¡Ye tantismo o que cambea
    qu´as chanadas que tramena
    a contá-las yo n´adubol
25  ¡ Qu´empezipie o repatán,
    pos l´agrada e dar ferrete!
    ¡Ya está fecho güen míndán,
    bergüenza no´n tié perreque!
26  ¡Y miá e no trafucá-te,
    ni faltar bella miajeta,
    enzenegau como estás,
    atifando t´as mozetas!

REPATAN:
27  ¡Montañes, serrableses,
    auditorio en cheneral,
    si tos alláis incomodos,
    no ye miaja d´estrañar!

28  ¡Rinchaus n´a mediodiada,
    con ganas d´acalorar
    u d´echar bella clucada,
    y fartos de zorrupiar!

29  ¡Quió! ¡Mayoral, bien-te-né!
    ¡Prueba a mía churrumela!
    ¡ Y con o permiso d´ustés
    enchuaga-te a gargamela!

        (trago d´a bota)

30  ¡Cuasi tarumba me güelbo
    oiendo a ros periodistas
    os millones de dinero
    que cobran os furbolistas!

31  ¡Y yo astí tramenando,
    noche y diya eszerrenau,
    con o ganau zamarriando
    y con o jornal congelau!
32  ¡Mozetes qu´uscáis ofizio,
    u sin treballo a la bista,
    cosa da más benefizio
    qu´a carrera e furbolista!
33  ¡Estudios no se´n prezisa,
    nomas un piazo e calzón,
    bel lumero n´a camisa
    y dondiar con o pilotón!
34  ¡Mas si al fúrbol quiés chugar,
    bel consello yo quió dá-te,
    si has de ser tetular,
    o nombre tiens que camblá-te!
35  ¡Pedro no t´has de llamar,
    ni Ramoné ni Pascual!
    ¡Petroski u Ramonescu,
    Pascualof tiens que llarná-te!
36  ¡Si d'Oscar fas Oscarihno,
    ferás poné-se a tiemblar
    a o mesmismo Ronaldihno!

        ¡Punto!

MAIRAL:
37  ¡Y qué iziros d´as mullés!
    ¡Quemesió! ¡Bien pué ser
    que s´aigan güelto modorras:
    as qu´antes yeran machorras,
    aura paren os mozés
    asta seis u ocho de bez!

38  ¡Si Dios, nuestro Siñor, querese
    fer un miragro mui gran,
    y a os nuestros cabaleros fese
    con mozas d´ixas casar!

39  ¡Cuasi una ozena en tenemos,
    sin queré-se inamorar,
    fartos de bebir solteros,
    ruina d´o nuestro lugar!
40  ¡D´ixas mullés bel rebaño
    en imos d´atrapaziar,
    p´asinas fer bel apaño,
    p´a nuestra Billa endrezar!
41  ¡Qu´ascape as nuestras escuelas
    de zagales se´n llenasen!
    ¡Por as calles tan finetas
    que ros críos petenasen!

42  ¡Y aura tan iluminadetas,
    que güen rebullizio fesen!
    ¡Qu´o nuestro lugar golbese
    a ser o que yera inantes.

REPATAN:

43  ¡Qu´Aragón ye una nazión
    han declaran en Madrí,
    semejante afirmazión
    bel poqué me fá reyir!
44  Por astí sempre s´iziba
    que fa más de mil añadas
    qu´Orosia a casar beniba
    con bel rei d´istas montañas,

45  ¡Qu´un reino propio teneba
    o nuestro Biello Aragón
    muchismas añadas antes
    qu´España fuese nazión!

CANTO:

46 ¡PIRINEO ARAGONES.
    CUNA DE TANTISMA CHEN
    QUE CON L´AUGUA UN DIYA SE´N FUE!
    ¡YO SUEÑO UN MUNDO AL REBES!

47  ¡NO T´OLBIDES DE GOLBER
    T´ANDE TU PADRE NAZIÓ,
    PORQUE O ARBOL SIN RAYIZ
    MUITO NO PODRA BEBIR!

MAIRAL:
48  Y pa poder rematar
    a chanzoneta y os dichos
    yo tos encargo y suplico:
    ¡Si algo tos ha molestau,
    que lo ejéis en l´olbido!

49  Y pos yo en nombre de toz,
    Orosia, lizenzia Os pido,
    pa podé-li esplicar
    con tu grazia y con tu ausilio

50  a iste auditorio que está
    asabelo qu´atento y benigno,
    y con ganas d´escuchar,
    a tua bida, muerte y prodigios!

MARTIRIO DE SANTA OROSIA

1er. Danzante:

    Yo tos charraré d´a benida
    d´Orosia dende Bohemia ta
    istas nuestras montañas:

51  De Bohemia yera Orosia
    y d´Igipto natural,
    pa onra d´iste AltoAragón
    ta Yebra s´en bino a coronar.

52  Llegó t´o monte de Yebra
    y bido a un mesache sembrar:
    -Labrador, güen labrador,
    me dirá qué ye o que siembra?
    -Trigo siembro, mi siñora,
    pos ye o propio d´ista demba!
53  Antonces contesta Orosia,
    biendo benir o martirio:
    -Mañana a punto e diya
    podrá usté segar o trigo!
54  O mesache se´n fue ta casa
    y d´ixo no fizo miaja e caso.
    Ya marchón n´a mañanada
    os pastors con os ganaus.

55  Ya ascape astí s´alcontrón
    con que o trigo d´ixa demba
    yera un sementero granau,
    perfeuto pa ser segau!

56  Escopetiau se´n golbió un pastor
    y ascape l´en dixo a l´amo.
    Deseguida buscón peons,
    Ascape subión a segá-lo!

2º danzante:

    Yo tos charraré da persecuzión
    qu' os moriis le fizon a ra
    debina Orosia:

57  Ya a pionada s´enzamarraba.
    Ya bidon pasar coz coz
    muita chen qu´en son de guerra
    por Orosia preguntón:
58  - Por bel causal ha pasau
    bella siñora puyando,
    con donzellas y criaus
    que l´iban acompañando!

59  - O diya que sembré ista demba
    me pai que po astí pasón.
    O rei moro, enzenegau,
    a esgrituziar emprendió:
60  - ¡Empentaremos ta l´alto,
    feremos güen resacau,
    qu´ascape l´alcontraremos
    andequiera aiga pegau!

61  Con l´animo acongojau
    por ista persecuzión,
    Orosia s´iba amagau
    en l´ondo d´un cobachón.

62  ¡Ast´as mesmismas arañas
    a efendé-la sen binon!
    ¡Pa qu´Orosia s´ocultase
    un gran enrejau le fizon!

3er danzante

    Yo tos charraré d´o martirio
    d´Orosia y d´os suos
    acompañantes.

63  Mandó o rei formar as tropas,
    comenzipión a escalada.
    En llegaus ta Cruz d´a Gualda,
    luego bidon ande estaba.

64  O rei moro con a espata
    esfilorchó as telarainas,
    salió a joya guapisma,
    d´espanto quedo chelada.

65  O monarca fue escarau,
    qu´asinas l´entró a charrar:
    - A muerte yo te perdono,
    si con yo te quiés casar.

66  Orosia con boz zereña
    ascape li respondeba:
    - Zien mil bezes yo quió ser.
    zien mil bezes egollada,
    antes que con bel rei moro
    aiga de ser yo casada!

67  Antonzes aquel salbaje,
    con muita rasmia y engruzia,
    a l´umilde Santa Orosia
    lastimosos golpes daba.

68  Le matón a os suos ermanos,
    San Cornelio y San Acisdo,
    pa biyer si s´acotolaba,
    y asinas palabra daba.

69  Ispués le cortón os pechos,
    con ixa espantosa espata.
    Ya le cortón a capeza,
    por tres bezes espadada.

4º danzante

    Yo tos charraré d´o traslau
    d´os restos ta Yebra y Chaca

70  O Cuerpo d´Orosia esbrusau
    y os d´os suos acompañantes
    astí quedón n´iste monte,
    pa qu´as fieras los minchasen.

71  Mas n´iste Puerto tan gran
    nomas un pastor abeba.
    D´o zielo s´en bino un ángel
    pa recoger aquella alma.

72  L´ángel le dijo a o pastor:
    abrás de baxar ta Yebra,
    dimpués te´n irás ta Chaca.
    Mas o pastor s´escusaba:

73  - Ya fa un rabaño e diyas
    qu´o mío ganau no ha bebiu,
    astí no´n hay gota d´augua.
    - Yo t´abrebaré o ganau,
    y a tú no te faltará cosa!

74  - Alza ixa losa, pastor!
    Y astí no salió cosa.
    - Alza ixa losa, pastor!
    Y brotó una fuen de sangre.
    - Alza ixa losa, pastor!
    Y brincó una fuen d´augua.

5º danzante

    Yo tos charraré d´o traslau
    d´os Restos ta Yebra y ta Chaca:

75  Os restos de Santa Orosia
    guardó-los n´a sua mochila.
    - A Capeza eja-la en Yebra
    y porta ro cuerpo ta Chaca!
    Enfilas o camín d´O Puente,
    drecho por a Bal Estrecha,
    asta que llegues ta Guasa!

76  As campanas d´as iglesias
    d´os lugars por ande pasaba,
    en biyendo tan gran miragro,
    por sí solas s´abandiaban.

77  Elante o Portal d´as Monjas,
    cantando as suas grandezas,
    O Cabildo y o Ayuntamiento
    a nuestra Santa aguardaban.

78  Dende astí en ta Catedral
    marchón toz en prozesión,
    y en a izquierda d´o Sagrario
    o Cuerpo d´Orosia ejón.

79  O bentizinco e junio
    zilebra-se a sua fiesta,
    s´enseñan a suas reliquias
    y Orosia a sua palabra da,
    con os angeles. ¡Amen!
        ¡Punto!


CULMINAZION D´OS ELOGIOS
MAIRAL:
80  ¡Qué tos paize, oientes míos,
    qué bida tan miragrosa,
    qu´inozenzia, qué birtús,
    y qué muerte tan dichosa!
81  Angels se´n bajón d´o zielo
    que li trajon a corona,
    y en a palma la subión
    ellos mismos en u gloria.
82  A Suprema Trenidá,
    por a sua gran fortaleza,
    otorgó-li muitas grazias
    y muchismas priferenzias.
83  En ixas tronadas fieras
    efiende-nos de ra piedra,
    y d´ixas brutas abenidas,
    d´os rayos y d´as zentellas.
84  En os partos perigrosos
    ye asaber qué medianera,
    y por ella merezemos
    o benefizio de l'augua.

85  Ella cura endemoniaus,
    ella a ros enfermos sana,
    ella asiste a ro afligido
    y a o que con ferbor la clama.

CANTO D´ESPEDIDA:
86  ¡BIBA RA DEBINA OROSA
    CON SU GRANDIOSO MARTIRIO!
    Y BIBA ISTA ROMERIA,
    ALMA D'ISTE PIRINEO!

87  ASINAS YO TOS ESPIDO:
    ¡PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR
    QU´OTRA AÑADA N´ISTA FIESTA
    NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!

MAIRAL:
88  Prenzipiaré a espedí-me
    por ixe Templo sagrau,
    ixa fuen tan eliziosa
    y por iste florido prau!

89  Adiós a Coba d´Orosia,
    lugar d´o suo martirio,
    adiós a ixa Iglesia que fue
    d´as suas reliquias sagrario!
90  ¡Adiós a o siñor retor,
    mui queriu Mosen Domingo,
    a o siñor pedricador,
    con clero y autoridades!

91  ¡Pa rematar, Santa mía,
    recordanza imos de fer
    de toz os debotos tuos
    que´n ista zaguer añada
    ta l´otro mundo se´n fuén!

92  ¡Por os que´n Biescas murión
    con a maldita tronada,
    escucha a nuestra orazión!
93  - Asinas tamién quisiera,
    grazias dar a tanta chen
    que con tan grandisma fe
    partizipo n´ista fiesta!

94  ¡Orosia, Santa mía!
    ¡Mirá-te ta tanta chen,
    que de tan lejos binon,
    y agradezé-les a sua fe
    y o gran esfuerzo que fizon!

95  ¡Grazias por a buestra atenzión,
    de toz busotros yo m´espido!
    ¡Dios dé-nos a Gloria Eterna
    por os siglos de ros siglos!

        ¡Punto!