MAIRAL:
0l Atenzion pido, siñors,
a toz en cheneral,
con o permiso d'ustés
asti me meto a chamir!
02 Aduya-me, Santa mía,
que ye escaso o mio talento
pa da-Ii a ista Romería
su bien mereziu contento!
03 BIENBENIUS siáis toz
en ta iste monte sagrau,
regan con sangre d'Orosia,
y ni por busotros adornau!
04 Asti nos tiens, Santa mía,
a os muchismos debotos
tuos qu'escoltando a tua Capeza
imos güelto a recorrer,
asinas, a pie, igual que Tú,
ixe grandioso camino
d'o tuo glorioso martirio!
05 Y por estar chuntas as chens
de toa ista redolada
o millor que podemos fer
ye echar bella canturriada!
CANTO:
06 OI YE UN DIYA MUI GRAN
AS PENAS TIENS QU'OLBIDAR
LOLA Y LOLO SON CONTENS
QUE BATUECOS LANZAN OS MOZES!
07 TA ISTEGRAN MON OI IMOS PUYAU
YE UNA BIELLA TRADIZION
D 'ISTE ALTO ARAGON,
MUITAS CHENS BINON T'ASTI
Y EN O DIYA E SANTA OROSIA S´ACHUNTON
08 L'AUGUA FRESCA D'IXA FUEN,
ISTOS MONTES, ISTOS PRAUS,
QUE TOZ SIAIS BIENBENIUS
QUE ISFRUTEIS EN DIYA TAN SIÑALAU!
09 CHENTES DE GÚENA BOLUNTA
ASTI NOS IMOS GUELTO A CHUNTAR
PA FIESTA D'OROSIA
Y D'OS NUESTROS ANTEPASAUS
N´ISTE MONTE CANTO A O ZIELO
ZILEBRAR
OROSIA MIRA ISTA CHEN,
POS BINON CON DEBOZION,
Y AGRADEZE DULZEMEN
A GRAN FE QUE PUSON N´A SUA AIZION!
*7: TA ISTE GRAN MON...
11 OS NUESTROS ANTEPASAUS
ISTA FIESTA ZILEBRON
QU'OS NUESTROS FILLOS TAMIEN
RECORDANZA FAIGAN D 'OS QUE SE ´N FUEN!
*9: CHENTES DE GÜENA BOLUNTA...
MAIRAL:
12 Pastores semos d'ofizio
y escuela poca en tenemos,
pero oi de Orosia queremos
zilebrar o suo martirio.
13 Pa ixo imos feito iste danze
y preparau ista pastorada,
pa asinas a Orosia onrar
y a toz busotros alegrar!
14 Si alcontráis bel siñal aspra
a nuestra forma e charrar,
no tos is d'encarrañar,
que asinas tamién charrón
por to iste Alto Aragón
muchismas chens que tamién
en ta iste Puerto subión!
15 Y aura charremos d'o mundo,
que como tanto cambea
as chanadas que tramena
a contá-las io no adubo!
16 Que prenzipie o repatán,
pos le gusta e chafardiar,
pué que tos faiga esmelicar,
pos ye güen pelafustán!
l7 Tien cuidiau cómo alparzías
y procura e no faltar,
que elante tantisma chen
no te tienga que zumbiar!
REPATAN:
Esbaría o mío tozuelo
y pai que m'entra a fatera
al biyer tanto mozo zerrudo
con greñas asta a culera!
Nomas falta bel esmirriau,
con pendientes n'as orellas,
codeta por a lomera
y o culo esgalinchao!
No yen minos as mozetas,
tripa rasa, muito brillo,
flacas como un silbido,
y con calzón de bragueta!
Izen que por ixos mundos
cuasi no nazen mozés.
No será por no turí-sen?
Pos asta n'os telebisorés
se buquían y marezen!
O ultimo busa ser
que aura se quién casar
os mesaches con mesaches
y as mesachas con mesachas!
No ye miaja d'estrañar
que s'aigan güelto modorras
as bacas d'Ingalaterra!
Con tanta muller machorra,
preguntá-se a mia sesera:
Tendrán os ombres mingorra?
Ye pa golbe-te tarumba!
Dios mío, qué betuperios,
pa esbarrar o bazibo:
pos cuando tiens que triar
as segallas de ros bucos,
u as añiscas d'os mardanos,
no te pués aclarar
ni aun tocandó-les o braguero!
MAIRAL:
(O Mairal enfadau se dirige con amenazas
t'ande s'alcuentra o repatán)
Si tendrás poca sustancia!
Ande bamos a parar!
Quién t'ha enseñau de modos?
Qué soba bas a llebar!!!
REPATAN:
No te sulfures, maioral!
Echate güen lamparazo,
y tengamos a fiesta en paz!
(O repatán le ofreze a bota y beben juntos.)
MAIRAL:
O que ha cambeau asabelo
ye Biescas y a Balde Tena:
25 No t'enzertes a puyar
t'ande fa bel par d'añadas
t'andequiera que pegaras
biebas dulas y cabañas,
l'orgullo d'istas montañas.
Aura o primero que guipas,
llegando en ta Polituara,
por carretera eslurtada,
ye una grandisma badina.
27 Pai qu'en ixa gorga fiera
tamién s'isen afogau
as biellas reatas de mulas
y as cabañas d'o ganau,
con o bacuno d'as dulas
con tanto lugar enronau,
to o qu'en tiempos d'atrás feba
ai qué pincha a Bal de Tena!
29 Ande n'otros tiempos biebas
ñaflas y flascas d'as bacas
ande ros cochins pichaban
u se feban as femeras,
30 oi os turistas se coflan,
resopinaus s'estorruzan,
s'esbolustran os beraniantes,
entiparraus n'os restaurantes,
u amallatan n'os cletaus,
femaus inantes por os ganaus.
31 Bal de Tena, Bal de Tena,
al que biyer o qu'has cambeau,
metá bendiu, metá afogau!
Que no t'esbafen os guirrios!
Que no reblen os tensinos!
32 Que t'asista Santa Elena,
tamién a nuestra Orosieta,
d'istas Montañas apoyo,
pos patrona ye Santa Orosia
d'un lugar da Bal de Tena!
Que biba o lugar del ?UEYO!
REPATAN:
33 Ai mi siñor maioral,
tú tamién multo has cambeau:
pas eliziones de marzo
te fizes chaqueta nueba
y te diés güen chaquetazo!
34 Por muitas añadas tubes
a rosa denzima o puño,
mas ultimamén n'adubes
a da-li a o esparbel fresullo.
Sempre te gustó torná-te
ta chera que más calienta,
asinas que enamorá-te
da muller que tiens más zerca.
36 N'una cosa no has cambeau:
ye en no subí-me o jornal
y en da-me tarcual recau.
Ya estás fecho güen mindán!
punto!
MAIRAL & REPATAN:
37 Obligau ye presentar
a istos floridos lanzantes,
azerrinos, cortejantes,
onra d'o nuestro lugar!
Iste lanzante d'atrás
ye un siñal pachariquero,
pero no se quié casar
mientras mosen sía soltero!
A iste zagal de Carrera,
espejau ande los aiga,
muitas grazias lis de dar
de qu'iste chuflo de Yebra
s'aiga podiu forrar
con ixa piel de culebra.
Iste ye d'o Consistorio,
eredero d'infanzons,
mozetas que uscáis casorio
no allaréis pizca millor!
41 Iste mozé fa carrera,
ye estudiante economista:
como ye en contra da guerra
y no tié miaja e paviso
s'ha eclarau pazifista
y s´ha feito insumiso!
Iste zagal ye piquero,
asabelo qué galante,
fa como en Gillué o ferrero,
sempre con o punzón ta lante
por si alcuentra bel ujero!
43 Iste ye bitirinario,
un siñal estalentau,
a ros bucos y mardanos
güen chandro lis ha encajau:
con ixo d'a insiminación
a toz t'al paro los ha mandau!
Como iste que ye labrador
y treballa n'a fabrica
muchisma chen s'en prezisa
por to iste Alto Aragón,
si queremos endrezar
tanto lugar amortau,
y si imos de lebantar
tanto logar aplanau!
CANTO:
46 AYER SOÑE QUE TORNABAN
MUITAS CHENS TA O SOBREPUERTO
QUE TA ISTA FIESTA BENIBAN
CON AS CRUZES Y AS BANDERAS!
47 DE GUARGA Y D'A GALLIGUERA
SOÑE QUE TAMIEN BENIBA
AQUELLA GRAN ROMERIA
QUE A OROSIA COMPAÑABA!
MAIRAL:
Y pa poder rematar
a chanzoneta y os dichos
yo tos encargo y suplico:
si algo tos ha molestau,
que lo ejéis en l'olbido!
Y pos yo en nombre de toz,
Orosia, lizenzia Os pido,
pa podé-li esplicar
con tu grazia y con tu ausilio
50 a iste auditorio que está
asabelo qué atento y benigno,
y con ganas d'escuchar,
a tua bida, muerte y prodigios!
MARTIRIO DE SANTA OROSIA
1er. danzante
Io tos charraré da benida
d'Orosia dende Bohemia ta
istas nuestras montañas:
De Bohemia yera Orosia
y d'Igipto natural,
pa onra d'iste Alto Aragón
ta Yebra s'en bino a coronar.
52 Llegó ta O monte de Yebra
y bido a un mesache sembrar:
- Labrador, güen labrador,
me dirá qué ye o que siembra?
- Trigo siembro, mi siñora,
pos ye o propio d'ista demba!
Antonces Orosia li contesta,
biendo benir o martirio:
- Mañana a punto e diya
podrá usté segar o trigo!
O mesache s'en fué ta casa
y d'ixo no fizo miaja e caso.
Ya marchón na mañanada
os pastors con OS ganaus.
Ya ascape astí s'alcontrón
con que o trigo d'ixa demba
yera un sementero granau,
perfeuto pa ser segau!
Deseguida s'en golbió un pastor
y ascape l'en dixo a l'amo.
Deseguida buscón peons.
Ascape subión a segá-lo!
2º danzante
Io tos charraré da persecución
qu'os moros le fizon a ra
debina Orosia
Ya apionda s'enzamarraba
Ya bidon pasar coz coz
muita chen qu'en son de guerra
por Orosia preguntón:
- Por bel causal ha pasau
bella siñora puyando,
con donzellas y críaus
que l'iban acompañando?
59 - O diya que sembré ista demba
me pai que po astí pasón.
O rey moro, encenegau,
a esgrituziar emprendió:
- Empentaremos ta l'alto,
feremos güen resacau,
que ascape l'alcontraremos
andequiera aiga pegau!
Orosia s'iba amagau
n'un cobachón chiquirrín
p'asinas golbese Santa
y que naidie la guipase.
62 Ast'as mesmismas arañas
s 'en binon a efende-la!
ande Orosia quedó oculta.
3er. danzante
Io tos charraré d'o martirio
d'Orosia y d'os suos
acompañantes:
Mandó o rey formar as tropas
y comenzipón a escalada.
En llegaus ta Cruz da Gualda,
luego bidon ande estaba.
O rey moro con a espata
esfilorchó as telarainas,
salió a joya guapisma,
d'espanto quedó chelada.
O monarca fue escarau,
que asinas entró a charrar:
A muerte io te perdono,
si con io te quiés casar.
Orosia con boz zereña
ascape li respondeba:
- Zien mil bezes io quió ser,
zien mil bezes degollada,
antes que con bel rey moro
aiga de ser io casada!
Antonzes aquel salbaje,
con muita rasmia y engruzia,
a l'umilde Santa Orosia
lastimosos golpes daba.
Le matón a os suos ermanos,
San Cornelio y San Acisclo,
pa biyer si s'acotolaba,
y asinas palabra daba.
Ispués le cortón os pechos,
con ixa espantosa espata.
Ya le cortón a capeza,
por tres bezes espadada.
O Cuerpo d'Orosia esbrusau
y os d'os suos acompañantes
astí quedón n'iste monte,
pa qu'as fieras los minchasen.
Mas n'iste Puerto tan gran
nomas un pastor habeba.
D'o zielo s'en bino un ángel
pa recoger aquella alma.
4º danzante
Io os charraré d'o traslau
d'os Restos ta Yebra y ta Chaca
72 L'ángel le ijo a o pastor:
habrás de baxar ta Yebra,
dimpués t'en irás ta Chaca.
Mas o pastor s'escusaba:
73 - Ya fa un rabaño e diyas
qu'o mío ganau n'ha bebiu,
astí non hay gota d'augua.
- Io t'abrebaré o ganau,
y a tú no te faltará cosa!
74 - Alza ixa losa, pastor!
Y astí no salió nada.
- Alza ixa losa, pastor!
Y brotó una fuen de sangre.
- Alza ixa losa, pastor!
Y amaneció una fuen d'augua.
75 Os restos de Santa Orosia
guardó-los na sua mochila.
- A Capeza eja-la en Yebra
y porta ro cuerpo ta Chaca!
Enfilas o camín d'O puente,
drecho por a Bal Estrecha,
asta que llegues ta Guasa!
5º danzante
Io tos charraré d'o traslau
d'os Restos ta Yebra y ta Chaca:
As campanas d'as ilesias
d'os lugars por ande pasaba,
en biyendo tan gran miragro,
ellas solas s'abandiaban.
77 Elante o Portal das Monjas,
cantando as suas grandezas,
O Cabildo y o Ayuntamiento
a nuestra Santa aguardaban.
78 Dende astí en ta Catedral
marchón toz en prozesión,
y en a izquierda d'o Sagrario
o Cuerpo d'Orosia ejón.
79 O bentizinco e junio
zilebra-se a sua fiesta,
5 ensenan a suas reliquias
y Orosia a sua palabra da,
con os angeles. Amen!
punto!
CULMINAZION D'OS ELOGIOS
MAIRAL:
Qué tos paize, oyentes míos,
qué bida tan miragrosa,
qué inozenzia, qué birtús,
y qué muerte tan dichosa!
Angeles bajón d'o zielo
que li trajon a corona,
y en a palma la subión
ellos mismos ta ra gloria.
A Suprema Trenidá,
por a sua gran fortaleza,
otorgó-li muitas grazias
y muchismas priferenzias.
En ixas tronadas fieras
efiendé nos de ra piedra,
y de izas brutas abenidas,
d'os rayos y d'as zentellas.
84 En os partos perigrosos
ye asaber qué medianera,
y por ella merezemos
o benefizio de l'augua.
85 Ella cura endemoniaus,
ella a ros enfermos sana,
ella asiste a ro afligido
y a o que con ferbor la clama.
CANTO D'ESPEDIDA:
BIBA RA DEBINA OROSIA
CON SU GRANDIOSO MARTIRIO!
Y BIBA ISTA ROMERIA,
ALMA D'ISTE PIRINEO!
87 ASINAS YO TOS ESPIDO:
PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR
QUE OTRA AÑADA N'ISTA FIESTA
NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!
MAIRAL:
Prenzipiaré a espedí-me
por ixe Templo sagrau,
ixa fuen tan eliziosa
y por iste florido prau!
Adiós a Coba d'Orosia,
lugar d'o suo martirio,
adiós a ixa Iglesia que fue
d'as suas reliquias sagrario!
Pa rematar io quisiera
agradezer a tanta chen,
que con su grandisma fe,
partizipó n'ista fiesta:
91 A os lanzantes que no reblan,
a ns que portan a peaina,
al clero y autoridades,
a os qu'abandian as campanas!
A os cruzeros almirables
d'Espin, Fandiello, y Sobás,
d'Orús, Yebra y San Chullán,
de Latas y de Satué,
d'Isún, Sardas y Osán!
93 A os banderistas zereños,
a os cantors d'as tuas glorias,
a tu güen romero d'Arto,
y a os muchismos debotos tuos
que astí nos tiens, Santa mía!
94 Mirá-te ta tanta chen,
que de tan lejos binon,
y agradezé-les a sua fe
y o gran esfuerzo que fizon!
Grazias por a buestra atenzión,
de toz busotros io m'espido!
Dios dé-nos a Gloria Eterna
por os siglos de ros siglos!