|
Sumario José Garcés Romeo Historia de Satué de Arto y Blasco de Sandiás. Ricardo Mur Sanz José María Satué Sanroman 1931-1938 Sabiñánigo. Serrablo. José Carlos Castán Ara La arquitectura popular en las distintas áreas de Serrablo. José Garcés Romeo Conmemoraciones religiosas en torno a la muerte en la sociedad tradicional serrablesa. José Garcés Romeo Relaciones humanas y modelo social en el serrablo tradicional. Enrique Satué Oliván Los de Biescas en la batalla de Alcoraz. Pedro Estaún Pastorada de Santa Orosia 1995. Graciano Lacasta Estaún
|
Pastorada de Santa Orosia 1995.Graciano Lacasta Estaún
SALUDO
MAIRAL
1 Atenzión pido, siñors,
a toz en cheneral,
con o permiso d'ustez
asti me meto a charrar!
2 Aduya-me, Santa mía,
que ye escaso o mio talento,
pa dar a ista romería
su bien mereziu contento!
3 Bienbenius siais toz
en ta iste monte sagrau,
regau con sangre d'Orosia,
y oi por busotros adornau!
4 Asti nos tiens a toz,
Patrona d'ista Montaña,
na tua fiesta tan biella
otra añada t´acompañan:
5 Os danzantes que no reblan,
con mairal y repatán,
con o chuflo y o salterio
y o mosico eszezional;
6 Os cruzeros almirables
d'Espín, Fandiello y Sobás,
d'Orús, Yebra y San Chullán,
d'Isún, Sardas, Latas y Osán;
7 Os banderistas zereños
de Yebra y de Sobás,
os que bandían as campanas,
os cantors das tuas glorias,
os que portan a piana;
8 Tu güen romero d'Arto,
siñal d'ixa gran romería
que de Guarga y a Galliguera
en tiempos pasaus beníba;
9 Os muchísmos debotos tuos,
que escoltando a tua Cabeza,
y con a mesmisma fe
dos nuestros antepasaus,
10 imos güelto a recorrer,
asmas, a pie, igual que Tú,
ixe camino grandioso
do tuo glorioso martirio!
11 Asti nos tiens, Orosia mía!
Mira-te ta tanta chen,
que de tan lejos binon,
y agradeze-les a sua fe
y o gran esfuerzo que fizon!
PUNTO!
CANCION
12 CUANTO GOZO Y QUE ALEGRIA
DE GOLBENOS ALCONTRAR
P´ASTl PODER ZELEBAR
A FIESTA E SANTA OROSIA!
13 PA YO NO HAY DIA MAS GRANDE,
QU'O BENTIZINCO DE JUNIO,
A FIESTA DA NUESTRA TIERRA
YE O QUE M´ENSEÑO O MIO PADRE.
MAIRAL
14 Nusotros semos pastors,
chen de poqueta escuela,
mas poque oi ye ra fiesta,
a más gran que se zelebra,
por toa ista redolada,
chuntos nos dibertiremos
con a nuestra pastorada!
15 No tos is d'encarrañar,
si a nuestra traza e charrar
l´alcontráis bel siñal aspra,
qu'apaizida yera a fabla
dos nuestros antepasaus,
ra que por siglos charrón
porto ist´Alto Aragón!
16 Prenzipiará o repatán,
Dios quiera no taturrulles,
enzenegau como estás
atifando tas mullés!
17 Das fatezas que tos diga
no tos is de fiar gota,
pos ye un siñal charlatán
y le gusta d'empinar a bota!
REPATAN
18 Bai, pos, siñór, comenzipio
y comenzipio por beber!!
Que tamién os santos bebión!!
((trago de bota))
Haaaa..! Bino e Sabayés,
Aaii, quéee rico yes!!
19 Cuántas ganas yo teneba,
mi güen siñor mayoral,
ai, qué conzieto me feba,
ixo de ser repatán!
20 Pa asinas, no día d'oy
elante tantisma chen,
asti poder pregonar
con toa a fuerza da mia boz
que a ra debina Orosia
ye tnato o que yo la quiero
que por ella daría yo:
21 a mía alma, y a mía perreta,
as mías crabas y borregos
y asta ra bota que tiengo!
Biba ra debina Orosia!!!
MAIRAL
22 Tande biens con ixe can,
aun te pai que no ye prou
con tenete asti a tú,
semejante carcamal?
23 Cuasi cuasi ocho días
sin podete apercazar,
nomas de farra y borina,
dondiar y barafundiar!
24 Dende que t'amalbezés
ancorrer as zagalachas,
ay qué tarambana yés,
nunca tiens ganas d'incala!
25 Asmas te pai a tú,
con a rasmia que tú tiens,
qu´en saldremos d'ixa crisis,
da que tan fartos nos tien?
REPATAN
26 Ai mayoral, mayoral,
tú si qu'estás echo gúen chandro,
miá que yes zarrapastrero,
tol santo día romanziando!
27 Asti biengo eszerenau,
flaco com'una chireta,
tres días sin probar recau,
por zinglos y pinganetas!
28 No fués tu o que me mandés
que me´n ise a replegar
o bazibo que tú ejés,
ancho por a Sierra e Guara,
cuando d'imbemar subiés
o ganau de Tierra Baja?
29 Ya se te da a tú bien da crisis,
semejante alparzero!
Miá-lo que luzido está,
gordo com´un roscadero!
30 No hay fozin más apaizido
a ixe ombraz de Madrí,
de tantisma meliquera,
que le izen Giligil!
31 Miá que!! Cómo si a tú
no te gustase o perejil!
Siempre rodiau de pindongas,
u coflau en bel fogaril!
32 Ypa yo,toz os días
con a mesma calderada:
Estoi más farto e crisis
que das mesmismas jodías!
33 Con a crisis me'n boi ta cama,
con a crisis m'endrezo e mañanas,
crisis pa esayunar y zenar,
y más crisis pa brendar.
34 Ista ye Diana, a mía perreta,
o que yo más quió do mundo,
con ella rezo yo toz os días
a orazión que o mio lolo
de chicorrón m'enseñó:
35 "Sí de la capasí,
da pixoleta por o pixolí,
tringi barringui,
por l´amor de Deu. Amén Jesús".
MAIRAL
36 A iste mesache espigau,
d´ofizio esfollinador,
ye a o qu´estiaño l´ha tocau
de izir o nuestro pregón.
37 Como no adube, o pobrón,
y tié tantismo que fer,
masiau que laduyarís,
busotros seis güena chen!
ESFOLLINADOR.
38 Fer barrazas y escopallos!
A fe que!! Cuánto follín!
No adubo a sacar as zolles!
Ai que bier cuánto fozín!
39 Fer barrazas y escopallos
pa limpiar tantos granujas,
qu'acotraziaus d'espantallos,
as nuestras ensundias chupan!
40 Espachá-los dos zenzeros!
Marche do pimpirigallo!!
Que nos ejen a os corderos,
anque nomas sía bel rampallo!
41 Pa replegar tanto zarrio,
tanto sirio y trapicallo,
ixo ye o que prezisamos:
mil barrazas y escopallos!
42 Imos a uscar enzendallos
pa fer una gran fogera!
Carriar aliagas y buchos
pa asmas fer gúena chera!
43 Que s'abrasen os pichallos,
que se sucarren os morros,
as zarpas y asta os cacalos
de toa ixa clica e zorros:
44 d'ixa jarca e chabalíns,
que como fan os segallos,
non siguen miaja e camín,
sempre agarran os trastallos!
45 Si o fuego no mata a quera
de tantismo perrecallo,
les feremos como a os machos,
a os gorrins y a os borricallos:
CAPALLOS!!!
MAIRAL
46 Si os nuestros antepasaus golbesen,
que no s'en tenesen qu'abergonzar,
si en ist´Alta Montaña biesen
que muitas costumbres biellas,
ixas qu´el los tanto quison,
nusotros, os suos fillos,
las imos ejau amortar!
47 Por más qu'aigamos cambiau
a nuestra burra por l´auto,
unos aigamos azicalau
con aparejos de pijauto;
48 anque sias asabelo qu'estudiau
u alparzíes com´un deputau;
si bel día t´en fues do lugar
y agora yes siñorito de ziudá:
49 Tantismo azicalamiento
pa cosa nos pué baler,
si con tanto faroleo,
o nuestro lo ejamos perder!
50 En fecha tan siñalada
queremos fer recordanza
d´un mesache montañés,
conoziu na redolanza.
51 Muchismas añadas fué
mosico do nuestro danze.
Si femos memoria d'él,
ye pa fele l'omenache
que bien mereziu lo tié.
52 Agora fa setenta añadas
den qu'o mosico e Sasal
s´en dejó e benir ta Yebra,
naidie abeba no lugar
que sabese tocar o chuflo.
53 Qu'ise sido do nuestro danze,
si ascape ro siñor Alfonso,
de casa Albeita de Yebra,
no ise agarrau con afán
o biello chuflo y salterio
y no ise aprendiu a tocar
ixas dezisiete mudanzas,
que pa Santa Orosia onrar,
os nuestros mozetes danzan?
54 El fue dispués o maestro
do suo fillo y do suo nieto.
El fizo muitas añadas
os dichos das pastoradas,
con as qu'a tantisma chen,
en iste mesmo paraje,
fizo a ormino esmelicar
y bella bez tamén plorar.
55 Tantismo merezimiento,
ixo no ye pa olbidar!
Por nuestro siñor Alfonso
asmas queremos brindar,
como a él más le gustase,
biendo os nuestros mozés lanzar!
56 Que s'acerquen os zagals!
Y que chuflen os mosicos!
Que bienga o repatañón!
Que lanzen tamén os más biellos!
REPATAN
57 Muchismas grazias tos doi
por a memoria que féis
d'ixe gran montañés
que fue mi queriu bisabuelo!!!
58 Qu'iste brindis tan ermoso
sía un ricuerdo tamién
de toz os qu'alguna bez
d'iste danzé fuén danzantes
u mairal u repatán!!!
59 A ixe monte d´Auturía
oi yo tiengo por testigo
de que siempre he de seguir
ixe camino tan biello,
o do mío bisabuelo!!!.
PUNTO!
CANTO
60 D'ISTOS ALTOS PIRINEOS
M'EN FUE UN DIA TA ZIUDA,
PERO O MIO CORAZON ME IZE:
GOLBETENE TA O TUO LUGAR!
61 FILLOS D'ISTAS TIERRAS ALTAS
NO TOS EJEIS APLANAR
O FOGAR DOS BUESTROS PADRES,
Y SI APLANAU, A LEBANTAR!
MARTIRIO DE SANTA OROSIA
MAIRAL
62 Y ejando a chanzoneta,
a Orosia lizenzia pido,
pa astí poder explicar,
con tu grazia y con tu auxilio,
a iste auditorio que está,
asabelo qué atento y benigno,
a tua bida, muerte y prodigios.
1er. danzante
Yo tos charraré da benida
d'Orosia dende Bohemia
ta istas nuestras montañas:
63 De Bohemia yera Orosia
y d'Igipto natural,
pa honra d'ist'Alto Aragón
ta Yebra s'en bino a coronar.
64 Llegó ta o monte de Yebra
y bido a un mesache sembrar:
- Labrador, güen labrador,
me dirá qué ye o que siembra?
-Trigo siembro, mi siñora,
pos ye o propio d'ista demba!
65 Antonces Orosia li contesta,
biendo benir o martirio:
- Mañan a punto e dya
podrá usté segar o trigo!
66 O mesache s'en fué ta casa
y d'ixo no fizo miaja e caso.
Ya marchón na mañanada
os pastors con os ganaus.
67 Ya escape astí s'alcontrón
con qu'o trigo d'ixa demba
yera un sementero granau,
perfeuto pa ser segau!
68 Deseguida s'en golbió un pastor
u ascape l'en dixo al amo.
Deseguida buscón peons.
Ascape subión a sega-lo!
2º danzante
Yo tos charraré da persecuzión
qu'os moros le fizon
a ra debina Orosia:
69 Ya a pionada s'enzamarraba
y bidon pasar coz coz
muita chen qu'en son de guerra
por Orosia preguntón:
70 - Por bel casual ha pasau
bella siñora puyando,
con doncellas y críaus
que l'iban acompañando?.
71 - O dya que sembré ista demba
me pai que po astí pasón.
O rey moro, enzenegau,
a esgrituziar emprendió:
72 - Empentaremos ta l'alto,
feremos güen resacau,
qu'ascape l'alcontraremos
andequiera aiga pegau!
73 Orosia s'iba amagau
n´un cobachón chiquirrín,
p'asinas golbese Santa
y que naidie la guipase.
74 Ast'as mesmismas arañas
s'en binon a efende-la!
Pos fizon-le un enrejau
ande Orosia quedó oculta.
3er. danzante
Yo tos caharré do martirio
d'Orosia y dos suos acompañantes:
75 Mandó o Rey formar as tropas
y comenzipión a escalada.
En llegaus ta Cruz da Gualda,
luego bidon ande estaba.
76 O Rey moro con a espata
esfilorchó as telarainas,
salió a joya guapisma,
d'espanto quedó chelada.
77 O monarca fue escarau,
que asinas entró a charrar:
- A muerte yo te perdono,
si con yo te quiés casar.
78 Orosia con boz zereña
ascape le respondeba:
- Cien mil bezes yo quió ser,
cien mil bezes digollada,
antes que con bel Rey moro
aiga de estar yo casada!
79 Antonzes aquel salbaje,
con muita rasmia y engruzia,
a l'umilde Santa Orosia
lastimosos golpes daba.
80 Le matón a os suos ermanos,
San Cornelio y San Acisclo,
pa bier si s'acotolaba,
y asinas palabra daba.
81 ispués le cortón os pechos,
con ixa espantosa espata.
Ya le cortón a cabeza,
por tres bezes espadada.
82 O Cuerpo d'Orosia esbrusau
y os dos suos acompañantes
astí quedón n'iste monte,
pa qu'as fieras los minchasen.
83 Mas n'iste Puerto tan gran
nomas un pastor habeba.
D'o zielo s'en bino un ángel
pa recoger aquella Alma.
4º danzante
Yo tos charraré do pastor
qu'os restos d'Orosia alcontró:
84 L'ángel le ijo a o pastor:
-Habrás de baxar ta Yebra,
dimpués t´en irás ta Chaca.
Mas o pastor s'escusaba:
85 -Ya fa un rabaño e dyas
qu´o mío ganau n'ha bebiu,
astí non hay gota d'augua.
- Yo t´abrebaré o ganau,
y a tu no te faltará cosa!
86 - Alza ixa losa, pastor!
Y astí no amanezió cosa.
- Alza ixa losa, pastor!
Y brotó una fuen de sangre.
- Alza ixa losa, pastor!
Y amanezió una fuen d'augua.
87 Os restos de Santa Orosia
guardó-los na sua mochila
-A Cabeza éja-la en Yebra
y porta ro Cuerpo ta Chaca!
Enfilas o camín d'O Puente,
drecho por a Bal Estrecha,
asta que llegues ta Guasa!
5º danzante
Yo tos charraré do traslado
dos Restos ta Yebra y ta Chaca:
88 As campanas das ilesias
dos lugars por ande pasaba,
en oyendo tan gran miragro,
ellas solas s'abandiaban.
89 Elante o Portal das Monjas,
cantando a suas grandezas,
o Cabildo y o Ayuntamiento
a nuestra Santa aguardaban.
90 Dende astí en ta Catedral
marchón toz en prozesión,
y en a izquierda do Sagrario
o Cuerpo d'Orosia ejón.
91 O bentizinco e junio
zilebra-se a sua fiesta,
s´enseñan as suas reliquias
y Orosia a sua palabra da,
con os angeles. Amén!
PUNTO!
CULMINAZION DOS ELOGIOS
MAYORAL
92 Qu'os paize, oyentes míos,
qué bida tán miragrosa,
qu'inozenzia, qué birtus,
y que muerte tan dichosa!
93 Angeles bajón do zielo
que le trajon a corona,
y ellos mesmos la subión
na sua palma enta gloria.
94 A Suprema Trenidá,
por a sua gran fortaleza,
otorgó-le muitas grazias
y muchismas priferenzias.
95 En ixas tronadas fieras
ella efiende- nos da piedra,
y d´ixas brutas abenidas,
dos rayos y das zentellas.
96 En os partos perigrosos
ye a saber qué medianera,
y por ella merezemos
o benefizio de l'augua.
97 Ella cura endemoniaus,
ella a ros enfermos sana,
ella asiste a ro afligido
y a o que con ferbor la clama.
CANTO
98 BIBA RA DEBINA OROSIA
CON SUO GRANDIOSO MARTIRIO!
Y BIBA A SUA ROMERIA
ALMA D'ISTE PIRINEO!
ESPEDIDA
99 ASINAS YO TOS ESPI DO:
PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR
QU´OTRA AÑADA N'ISTA FIESTA
NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!
MAYORAL
100 Y pa rematar, Santa mía,
prenzipiaré a espedime
por ixe Templo sag rau,
ixa fuen tan eliosa
y por iste florido prau!
101 Adiós a Coba d´Orosia,
lugar do suo martirio
adiós a ixa ilesia que fue
das suas reliquias sagrario!
102 Adiós a o siñor Retor,
queriu mosen Domingo,
y a o siñor Predicador,
panegirista afamau!
103 Adiós a o siñor Alcalde
y as demás autoridades!
Adiós a toz os debotos
que ta ista Fiesta is beniu!
104 Grazias por a buestra atenzión,
de toz busotros yo m'espido!
Dios dé-nos a Gloria Eterna
por os sieglos de ros sieglos!
|
|
|
||||||