Revista SERRABLO Edición Nº 114 diciembre 1999 - Vocabulario de Sobrepuerto

Sumario

Editorial
José Garcés Romeo

Vocabulario de Sobrepuerto
José María Satué Sanromán

Mil años de historia de los valles de Serrablo y Fanlo (958-1958)
José María Establés Elduque

La iglesia de Basarán
José María Satué Sanromán

Los puentes del Gállego (Serrablo)
Adolfo Castán Sarasa

Un fragmento del Museo de Dibujo «Castillo de Larrés»
Ana Puyol Loscertales

Religiosidad popular en el Serrablo tradicional
Enrique Satué Oliván

Tejido tradicional en el Alto Aragón
Mamen Banet Risco y Jesús García Maynar

Inauguración del archivo-biblioteca del Museo de Larrés

Iluminación de la iglesia de San Pedro de Lárrede

Noticias


Anterior Siguiente
Vocabulario de Sobrepuerto

Notas del habla y vocabulario comentado de una comarca despoblada del Alto Aragón

José María Satué Sanromán
Continuación

V. CHARRADAS

AS BODAS

Antes en a montaña feban de casamenteros os sastres, os basteros, os pelaires y os arrieros, pues recorreban tos os lugars y sabeban ande abeba mozos u mozas casaderas. Treballando en a casa medio en broma prenzipiaban:

-Tú, fulanico, podebas ir de yerno a tal casa de tal lugar. Mira, si quies, l'en diré a fulanica y charraré con os padres, pa ver que les paize.

Si les paizia bien, conquistaban o sastre u o que fuese, pa que acompañase o mozo ta casa da moza. Yera costumbre que teneban que entrar en casa da moza de noches y salir antes de fese de día, pa que no los creticasen os vecinos.

Cuando o casamentero llegaba con o mozo ta casa da moza, desimulaba con a madre como si no sabesen a qué beniban... Feban güena cena, ande charraban de to, menos da boda, pero os mozos no se perdeban detalle y, si se feban goyo, prenzipiaban as relaciones.

Otras veces yeran os padres os que charraban con o casamentero:

-Oye, tú que corres tos os lugars, ¿no sabes de bella moza que nos comben ise pa choven?

Este contestaba:

-Pos miá, en tal lugar en yay una de guena casa, de mu gúenas maneras que tos pué cayer bien...

-Pues cuando vayas p'allí les n'izes pa biyer que les paize y quedaremos pa que acompañes o mozo pa conozela.

Asina se feban a mayor parte dos casamientos. En abeba de tres maneras que aura vamos a contar:

En a casa que namás abeba mozas, se llevaban yerno que se casaba con a más grande (a heredera), si ixa no renunciaba.

Os mozos y mozas que no iban de yernos y chobens ta nenguna casa, unos s'en iban ta Francia, otros ta America y a mayor parte das mozas, a servir ta Barcelona. Cuando ixos se casaban ta fuera, se iziba: ixos s'an casau solteros.

A bispra da boda, o novio embitaba a cenar a tos os mozos do lugar pa fer a despedida de soltero. O día da boda embitaba nemás a tres u cuatro dos más amigos pa acompañalo, que se llamaban espaderos. Ixos compraban a escote bellas cajas de peladillas pa repartilas a tos os embitaus. A novia tamién teneba tres u cuatro espaderas que adornaban o altar, le aduyaban a bestise y demás. Antonzes no abeba padrinos, como aura y os espaderos feban o mesmo.

Cuando a novia yera a heredera y bibibaen otro lugar, salibao novio con os familiares y os espaderos bien de mañanas. Montaus en os machos bien aparejaus y con a manta colorada feban una gúena reata. En un burro cargaban a plega do novio.

En que llegaban, poneban os machos en as cuadras pa dales prienso y almorzaban tos una miajeta en a casa da novia. Se bestiban os novios con o mejor percal y marchaban tos ta iglesia. Namás se quedaban en casa as cocineras. Dimpués da boda, en a lonja, os espaderos repartiban as peladillas pa tos, mientras daban os parabienes a os novios y os padres. Denseguida s'en iban a comer os güenos guisos que abeban preparau. Según andase a pocha, feban baile y seguiba a fiesta toa noche.

Si o heredero yera o novio, tenebaque ir a uscara novia enta o lugar, acompañau dos padres yos espaderos. O novio tebeba que pagales a os mozos do lugar da novia de 5 a 8 pesetas d'antes da guerra. Antonzes a fiesta yera máslarga (dos u tres días).Yera mu maja a reata de machos poros caminos: o novio soleba ir o primero, a novia montada en silla, detrás tos os demás. Si pasaban por bel lugar, saliban tos a biyer pasar a reata y os espaderos les daban peladillas.

Bellas semanas antes da boda, se juntaban os novios y os padres das dos partes pa fer os ajustes. Feban una lista da plega dos dos y firmaban adote (en dinero o en especie) y as renuncias da casa que saliban.

Aún abeba otro matrimonio llamau de sobrebienes. Se feba en as casas de mucha fachenda: primero se casaba o heredero y, si teneba más hermanos y hermanas (o mismo do lau da novia), acordaban un segundo matrimonio. Os amos eran siempre os primeros y os do segundo teneban estos drechos: vivir en a misma casa, vestisen, comer, trebajar, calzasen, aduya en caso de estar malos... A veces se entendían bien, pero a mayoría rematabai fiendo roido en a casa y en os lugars...

Revista SERRABLO
Principio de página www.serrablo.org Anterior Siguiente


© Amigos de Serrablo, serrablo@serrablo.org
Actualización: 09/01/2000
http://www.serrablo.org/revista/s114/s114-1.html