|
Sumario

José Garcés Romeo

José María Satué Sanromán

Manuel Benito Moliner

Mª. Carmen Lacarra Ducay

Federico Díez Arranz

Domingo J. Buesa Conde

José María Establés Elduque

Julio Gavín Moya

Guillermo Gómez

Nicolás Latorre

José María Satué Sanroman

Ricardo Mur Saura

Enrique Satué Oliván

|
|
Vocabulario de Sobrepuerto
Notas del habla y vocabulario comentado de una comarca despoblada del altoaragón
José María Satué Sanromán
Continuación
V. CHARRADAS
Se incluyen estas breves narraciones a modo ilustrativo del habla de la zona de Sobrepuerto (Huesca). Han sido reelaboradas en parte por el autor, que las oyó contar muchas veces a sus padres y abuelos.
O SASTRE MIEDOSO
Yera un sastre ambulante que gosaba vivir do que sacaba cosiendo por os lugars. Beniba dos gúeltas por año, pa primavera y pa sanmiguelada, cuando feba gúen tiempo. Trayeba cuatro telotas, pas mullers y pos hombres, con un burro d'ixos de mala raza, que ya se sabeba os caminos d'andalos tan a ormino. Si se le poneba malo o abrío u se le moriba, mandaba as telas con alguno do lugar que biyeba por Fiscal. Otras veces subiba sólo con os trastes de coser (aujas, filo); a maquina l'en dejaban en a casa pa que coseba y feba remiendos de ropas viejas u apaños de ropas pa mozas.
Tos os lugars están en a montaña, fuera da carretera, con unos caminos empinaus y con muchas regüeltas. Tamién yay muchas alIagas, buxos, artos, barzas..., con os que te fas esguinchons en os pantalons y esgarruñazos en as garras. A ormino yay barrancos con pasaderas y pontarrons pa pasar sin mojate. Cuando pasan por metá dos pinars, se fa de noches denseguida y da miedo por os bichos que se siente.
Seguiba siempre a misma marcha, un lugar detrás d'otro, sin dejasene nenguno. Emprezipiaba por un lau y golbeba por otro. Le costaba a lo menos dos meses en dar a güelta por to Sobrepuerto y feba a ropa de tos os montañeses: aguelos, mozas, mozes...
O primer día siempre paraba en a misma casa y allí dormiba tos os días. Pasaba recau y beniban a apalabrasen tos os do lugar. Dimpués prenzipiaba a coser de casa en casa, en as que feba o gasto. Amás cobraba una miajeta pa ise sosteniendo.
O sastre do que os charro, yera gran, flaco y mu callau. Si bel vecino se atrebeba a izile que l'abeba fecho mal o traje, siempre le contestaba o mismo:
-Tú yes o qu'estas mal fecho, que o traje te caí bien asma.
Yera mu miedoso y, por ixo, sólo andaba de día por os caminos. Pero una vez se le fizo de noches a metá do camino;
-Lo menos salise a luna pa biyer una miaja u levase o burro pa feme compañía, izíba por os aíntros.
Trepuzaba en toas as piedras, se pegaba en as ramas que cruzaban y as negras sombras paizía que se mobeban... Prenzipió a sudale a escolaneta, a poneselea frior por to o cuerpo y a golbese a mirar ent'atrás pa biyer si le seguiban... Os craberos y as babiacas no paraban de cantar.
Al pasar por un estrecho s'enganchó dos pantalons en una barza, sin él sabelo:
- Dios mío, soltamé que no llevo cosa pa daros. Soltamé que tiengo dos zagals y muller. No l'i fecho mal a nenguno y soy un probe sastre.
Y no paraba de lamentase y chemecar sin poder mobese. As glarimas se le cayeban y as verguenzas feba rato que se l'iban mojau.
- Por mi madre, que Dios l'aiga perdonau, soltamé. A lo menos jame llegar to lugar pa no dar notorio.
Así pasaba un rato detrás d'otro y o sastre allí seguiba enganchau en o camino. A noche se le feba larga.
- Ay, ay...!, iqué quise d'este probe! Lo menos dime quien yes, que ni síquia te beigo. Soltamé, por os zagals y a muller... -izía tol rato.
Ni gosó atrebese a tantiar si yera mano de presona u bella garra d'onso. A noche se le feba larguisma. A la fin prenzipióa clarar a luz por denzima das montañas y a bajar o sol por o monte Bergua. Pero hasta que no llegó tande que estaba o sastre, no se movió:
- Dame fuerza pa bolbeme... Maldita barza, ¿tú m'as teniu aquí toa noche acoquinau?. Pues no me ferás más a misma fama,
Y la cortó con a naballa. Dimpués pensó:
- Me voy a fer dos u tres esguinchons más en os pantalons y tres u cuatro esgarruñazos por as garras, pa feles creyer que m'an encorriu por o camino, pa quitame a pocha y m'ebcondiu en un matical.
Así desimuló o que l'iba pasau y, dende antonzes, os de Sobrepuerto no andaron más de noches por os caminos, por si alcaso...
|