|
Sumario
Editorial José Garcés Romeo
La arquitectura popular en las distintas áreas de Serrablo José Garcés, Julio Gavín, Enrique Satué
Vocabulario de Sobrepuerto José María Satué Sanromán
Sabiñánigo. Serrablo. 1931-1938. José Carlos Castán Ara
Los Abarca: Señores de Gavín y de Serué Manuel Gómez de Valenzuela
Diccionario Etimológico de toponimia serrablesa Antonio Pérez Conte
Veterinaria popular en una pequeña area de Serrablo José Angel Gracia Pardo
El cañamo Julio Gavín Moya
Actividad fronteriza en el pirineo aragonés Pablo Desportes Bielsa
Patrimonio Fernando Alvira Banzo
Pastorada de Santa Orosia 97 Graciano Lacasta Estaún
Noticias
|
|
Pastorada de Santa Orosia 97
Graciano Lacasta Estaún
SALUDO
MAIRAL:
0l ¡Bezinos d´a nuesta Billa,
peregrinos d´otras tierras,
debotos d'a Bal de Basa,
d'o Sobrepuerto y Guarquera!
02 ¡Serrableses de Samianigo
y lugars d´a Galliguera,
fillos d´ista Alta Montaña,
beníus d´a ziudá u difuera!
03 ¡Chobens, mesaches y biellos,
qu´anque as garras oi tos tiemblan,
ispués de tantas añadas,
a fe en Orosia no rebla!
04 ¡Cruzeros de San Chullán,
d´Orús, Fandiello y d´Allué,
Sardas, Yebra y San Román,
d´Isún, Sobás y d´Osán,
d´Espín, Latas y Satué!
05 ¡Banderistas y lanzantes,
bandiadores d'as campanas,
mosens, cantors y romeros,
y portadors d'a peaina!
06 ¡Chens de güena boluntá,
n´o nombre de Santa Orosia
yo tos quió saludar,
que toz bienbeníus siáis,
que toz n´amistá podáis
d´ista fiesta isfrutar!
07 En recordanza d´Orosia
imos puyau ta iste Puerto,
altar d´o suo martirio,
o mayor tesoro nuestro.
08 Asinas qu´en recordanza
d´os nuestros antepasaus,
que de toa ista redolanza,
y por añadas sin cuento,
fizon d´iste mon sagrau
lugar d´o suo alcuentro.
09 ¡Astí as penas olbidaban,
astí uscaban concordia,
astí tal zielo miraban!
¡De muitos lugars beniban,
Orosia a toz los uniba!
08 ¡Con ixa mesma ilusión
oi nusotros irnos güelto!
¡Qu´ista biella tradizión
sigan-la os fillos nuestros!
¡Punto!
REPATAN:
07 ¡Si sabeses, oientes míos,
a bergüenza que yo tiengo,
pa elante tantisma chen
izir-os o que yo pienso!
12 ¡Anque soi tan chicorrón,
¡isto aprendié d´o mío lolo,
que por to ist´Alto Aragón
Santa Orosia ye o primero!
13 ¡Ella aztí nos ha chuntau!
Iste mon ye tu una fiesta,
oi muito emperifollau
con a gran presenzia buestra!
14 ¡Qu´alegre ye a nuestra fuén,
con l´augua que fa gurgullo,
como s´empenta ra chen,
pa beber con caramullo!
15 ¡Ai, qué güeco ye o camín,
tu azicalau d´ermitetas,
en biyendo a Orosia subir
por zinglos y pinganetas!
16 ¡Asta ras peñas y os mallos,
asta o puntón d´Auturía,
chorro, reguero y trastallos,
sí, toz botían d´alegría!
17 D'as mallatas, d´os ganaus,
brinca a mesma melodía,
asinas que d´os tozals
y d´aintro de l'alma mía:
¡BIBA RA DEBINA OROSIA!
¡BIBA ISTE GRANDIOSO DIYA!
CANTO:
18 ¡OI YE UN DIYA MUI GRAN,
AS PENAS TIENS QU´OLBIDAR,
LOLA Y LOLO SON CONTENS,
QUÉ BATUECOS LANZAN OS MOZÉS!
19 ¡TA ISTE GRÁN MON OI IMOS PUYAU,
VE UNA BIELLA TRADICIÓN,
D´!ST´ALTO ARAGÓN,
MUITAS CHENS BINON T'ASTÍ
Y EN O DIYA E SANTA OROSIA
S´ACHUNTÓN!
20 ¡L´AUGUA FRESCA D'IXA FUEN,
ISTOS MONTES, ISTOS PRAUS,
QUE TOZ SIÁIS BIEMBENIUS
QU´ISFRUTÉIS EN DIYA TAN SEÑALAU!
21 ¡CHENTES DE GÜENA BOLUNTÁ,
ASTÍ NOS IMOS GÜELTO A CHUNTAR
PA FIESTA D'OROSIA
Y D´OS NUEST'ROS ANTEPASAUS
N´ISTE MONTE CANTO O ZIELO ZILEBRAR!
PRESENTAZIÓN
MAIRAL:
22 ¡Nusotros semos pastors,
chens de poqueta escuela,
mas porque oi ye ra fiesta,
a más gran que se zilebra
por toa ista redolada,
chuntos nos dibertiremos
con a nuestra pastorada!
23 ¡No tos is d´encarrañar
si a nuestra traza e charrar
l´alcontráis bel siñal aspra,
qu´apaizida yera a fabla
d´os nuestros antepasaus,
a que por siglos charrón
por to ist´Alto Aragón!
24 ¡Charremos aura d´o mundo!
¡Ye tantismo o que cambea
qu´as chanadas que tramena
a contá-las yo n´adubol
25 ¡ Qu´empezipie o repatán,
pos l´agrada e dar ferrete!
¡Ya está fecho güen míndán,
bergüenza no´n tié perreque!
26 ¡Y miá e no trafucá-te,
ni faltar bella miajeta,
enzenegau como estás,
atifando t´as mozetas!
REPATAN:
27 ¡Montañes, serrableses,
auditorio en cheneral,
si tos alláis incomodos,
no ye miaja d´estrañar!
28 ¡Rinchaus n´a mediodiada,
con ganas d´acalorar
u d´echar bella clucada,
y fartos de zorrupiar!
29 ¡Quió! ¡Mayoral, bien-te-né!
¡Prueba a mía churrumela!
¡ Y con o permiso d´ustés
enchuaga-te a gargamela!
(trago d´a bota)
30 ¡Cuasi tarumba me güelbo
oiendo a ros periodistas
os millones de dinero
que cobran os furbolistas!
31 ¡Y yo astí tramenando,
noche y diya eszerrenau,
con o ganau zamarriando
y con o jornal congelau!
32 ¡Mozetes qu´uscáis ofizio,
u sin treballo a la bista,
cosa da más benefizio
qu´a carrera e furbolista!
33 ¡Estudios no se´n prezisa,
nomas un piazo e calzón,
bel lumero n´a camisa
y dondiar con o pilotón!
34 ¡Mas si al fúrbol quiés chugar,
bel consello yo quió dá-te,
si has de ser tetular,
o nombre tiens que camblá-te!
35 ¡Pedro no t´has de llamar,
ni Ramoné ni Pascual!
¡Petroski u Ramonescu,
Pascualof tiens que llarná-te!
36 ¡Si d'Oscar fas Oscarihno,
ferás poné-se a tiemblar
a o mesmismo Ronaldihno!
¡Punto!
MAIRAL:
37 ¡Y qué iziros d´as mullés!
¡Quemesió! ¡Bien pué ser
que s´aigan güelto modorras:
as qu´antes yeran machorras,
aura paren os mozés
asta seis u ocho de bez!
38 ¡Si Dios, nuestro Siñor, querese
fer un miragro mui gran,
y a os nuestros cabaleros fese
con mozas d´ixas casar!
39 ¡Cuasi una ozena en tenemos,
sin queré-se inamorar,
fartos de bebir solteros,
ruina d´o nuestro lugar!
40 ¡D´ixas mullés bel rebaño
en imos d´atrapaziar,
p´asinas fer bel apaño,
p´a nuestra Billa endrezar!
41 ¡Qu´ascape as nuestras escuelas
de zagales se´n llenasen!
¡Por as calles tan finetas
que ros críos petenasen!
42 ¡Y aura tan iluminadetas,
que güen rebullizio fesen!
¡Qu´o nuestro lugar golbese
a ser o que yera inantes.
REPATAN:
43 ¡Qu´Aragón ye una nazión
han declaran en Madrí,
semejante afirmazión
bel poqué me fá reyir!
44 Por astí sempre s´iziba
que fa más de mil añadas
qu´Orosia a casar beniba
con bel rei d´istas montañas,
45 ¡Qu´un reino propio teneba
o nuestro Biello Aragón
muchismas añadas antes
qu´España fuese nazión!
CANTO:
46 ¡PIRINEO ARAGONES.
CUNA DE TANTISMA CHEN
QUE CON L´AUGUA UN DIYA SE´N FUE!
¡YO SUEÑO UN MUNDO AL REBES!
47 ¡NO T´OLBIDES DE GOLBER
T´ANDE TU PADRE NAZIÓ,
PORQUE O ARBOL SIN RAYIZ
MUITO NO PODRA BEBIR!
MAIRAL:
48 Y pa poder rematar
a chanzoneta y os dichos
yo tos encargo y suplico:
¡Si algo tos ha molestau,
que lo ejéis en l´olbido!
49 Y pos yo en nombre de toz,
Orosia, lizenzia Os pido,
pa podé-li esplicar
con tu grazia y con tu ausilio
50 a iste auditorio que está
asabelo qu´atento y benigno,
y con ganas d´escuchar,
a tua bida, muerte y prodigios!
MARTIRIO DE SANTA OROSIA
1er. Danzante:
Yo tos charraré d´a benida
d´Orosia dende Bohemia ta
istas nuestras montañas:
51 De Bohemia yera Orosia
y d´Igipto natural,
pa onra d´iste AltoAragón
ta Yebra s´en bino a coronar.
52 Llegó t´o monte de Yebra
y bido a un mesache sembrar:
-Labrador, güen labrador,
me dirá qué ye o que siembra?
-Trigo siembro, mi siñora,
pos ye o propio d´ista demba!
53 Antonces contesta Orosia,
biendo benir o martirio:
-Mañana a punto e diya
podrá usté segar o trigo!
54 O mesache se´n fue ta casa
y d´ixo no fizo miaja e caso.
Ya marchón n´a mañanada
os pastors con os ganaus.
55 Ya ascape astí s´alcontrón
con que o trigo d´ixa demba
yera un sementero granau,
perfeuto pa ser segau!
56 Escopetiau se´n golbió un pastor
y ascape l´en dixo a l´amo.
Deseguida buscón peons,
Ascape subión a segá-lo!
2º danzante:
Yo tos charraré da persecuzión
qu' os moriis le fizon a ra
debina Orosia:
57 Ya a pionada s´enzamarraba.
Ya bidon pasar coz coz
muita chen qu´en son de guerra
por Orosia preguntón:
58 - Por bel causal ha pasau
bella siñora puyando,
con donzellas y criaus
que l´iban acompañando!
59 - O diya que sembré ista demba
me pai que po astí pasón.
O rei moro, enzenegau,
a esgrituziar emprendió:
60 - ¡Empentaremos ta l´alto,
feremos güen resacau,
qu´ascape l´alcontraremos
andequiera aiga pegau!
61 Con l´animo acongojau
por ista persecuzión,
Orosia s´iba amagau
en l´ondo d´un cobachón.
62 ¡Ast´as mesmismas arañas
a efendé-la sen binon!
¡Pa qu´Orosia s´ocultase
un gran enrejau le fizon!
3er danzante
Yo tos charraré d´o martirio
d´Orosia y d´os suos
acompañantes.
63 Mandó o rei formar as tropas,
comenzipión a escalada.
En llegaus ta Cruz d´a Gualda,
luego bidon ande estaba.
64 O rei moro con a espata
esfilorchó as telarainas,
salió a joya guapisma,
d´espanto quedo chelada.
65 O monarca fue escarau,
qu´asinas l´entró a charrar:
- A muerte yo te perdono,
si con yo te quiés casar.
66 Orosia con boz zereña
ascape li respondeba:
- Zien mil bezes yo quió ser.
zien mil bezes egollada,
antes que con bel rei moro
aiga de ser yo casada!
67 Antonzes aquel salbaje,
con muita rasmia y engruzia,
a l´umilde Santa Orosia
lastimosos golpes daba.
68 Le matón a os suos ermanos,
San Cornelio y San Acisdo,
pa biyer si s´acotolaba,
y asinas palabra daba.
69 Ispués le cortón os pechos,
con ixa espantosa espata.
Ya le cortón a capeza,
por tres bezes espadada.
4º danzante
Yo tos charraré d´o traslau
d´os restos ta Yebra y Chaca
70 O Cuerpo d´Orosia esbrusau
y os d´os suos acompañantes
astí quedón n´iste monte,
pa qu´as fieras los minchasen.
71 Mas n´iste Puerto tan gran
nomas un pastor abeba.
D´o zielo s´en bino un ángel
pa recoger aquella alma.
72 L´ángel le dijo a o pastor:
abrás de baxar ta Yebra,
dimpués te´n irás ta Chaca.
Mas o pastor s´escusaba:
73 - Ya fa un rabaño e diyas
qu´o mío ganau no ha bebiu,
astí no´n hay gota d´augua.
- Yo t´abrebaré o ganau,
y a tú no te faltará cosa!
74 - Alza ixa losa, pastor!
Y astí no salió cosa.
- Alza ixa losa, pastor!
Y brotó una fuen de sangre.
- Alza ixa losa, pastor!
Y brincó una fuen d´augua.
5º danzante
Yo tos charraré d´o traslau
d´os Restos ta Yebra y ta Chaca:
75 Os restos de Santa Orosia
guardó-los n´a sua mochila.
- A Capeza eja-la en Yebra
y porta ro cuerpo ta Chaca!
Enfilas o camín d´O Puente,
drecho por a Bal Estrecha,
asta que llegues ta Guasa!
76 As campanas d´as iglesias
d´os lugars por ande pasaba,
en biyendo tan gran miragro,
por sí solas s´abandiaban.
77 Elante o Portal d´as Monjas,
cantando as suas grandezas,
O Cabildo y o Ayuntamiento
a nuestra Santa aguardaban.
78 Dende astí en ta Catedral
marchón toz en prozesión,
y en a izquierda d´o Sagrario
o Cuerpo d´Orosia ejón.
79 O bentizinco e junio
zilebra-se a sua fiesta,
s´enseñan a suas reliquias
y Orosia a sua palabra da,
con os angeles. ¡Amen!
¡Punto!
CULMINAZION D´OS ELOGIOS
MAIRAL:
80 ¡Qué tos paize, oientes míos,
qué bida tan miragrosa,
qu´inozenzia, qué birtús,
y qué muerte tan dichosa!
81 Angels se´n bajón d´o zielo
que li trajon a corona,
y en a palma la subión
ellos mismos en u gloria.
82 A Suprema Trenidá,
por a sua gran fortaleza,
otorgó-li muitas grazias
y muchismas priferenzias.
83 En ixas tronadas fieras
efiende-nos de ra piedra,
y d´ixas brutas abenidas,
d´os rayos y d´as zentellas.
84 En os partos perigrosos
ye asaber qué medianera,
y por ella merezemos
o benefizio de l'augua.
85 Ella cura endemoniaus,
ella a ros enfermos sana,
ella asiste a ro afligido
y a o que con ferbor la clama.
CANTO D´ESPEDIDA:
86 ¡BIBA RA DEBINA OROSA
CON SU GRANDIOSO MARTIRIO!
Y BIBA ISTA ROMERIA,
ALMA D'ISTE PIRINEO!
87 ASINAS YO TOS ESPIDO:
¡PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR
QU´OTRA AÑADA N´ISTA FIESTA
NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!
MAIRAL:
88 Prenzipiaré a espedí-me
por ixe Templo sagrau,
ixa fuen tan eliziosa
y por iste florido prau!
89 Adiós a Coba d´Orosia,
lugar d´o suo martirio,
adiós a ixa Iglesia que fue
d´as suas reliquias sagrario!
90 ¡Adiós a o siñor retor,
mui queriu Mosen Domingo,
a o siñor pedricador,
con clero y autoridades!
91 ¡Pa rematar, Santa mía,
recordanza imos de fer
de toz os debotos tuos
que´n ista zaguer añada
ta l´otro mundo se´n fuén!
92 ¡Por os que´n Biescas murión
con a maldita tronada,
escucha a nuestra orazión!
93 - Asinas tamién quisiera,
grazias dar a tanta chen
que con tan grandisma fe
partizipo n´ista fiesta!
94 ¡Orosia, Santa mía!
¡Mirá-te ta tanta chen,
que de tan lejos binon,
y agradezé-les a sua fe
y o gran esfuerzo que fizon!
95 ¡Grazias por a buestra atenzión,
de toz busotros yo m´espido!
¡Dios dé-nos a Gloria Eterna
por os siglos de ros siglos!
¡Punto!
|