Revista SERRABLO Edición Nº 104 junio 1997 - Pastorada de Santa Orosia 97

Sumario

Editorial
José Garcés Romeo

La arquitectura popular en las distintas áreas de Serrablo
José Garcés, Julio Gavín, Enrique Satué

Vocabulario de Sobrepuerto
José María Satué Sanromán

Sabiñánigo. Serrablo. 1931-1938.
José Carlos Castán Ara

Los Abarca: Señores de Gavín y de Serué
Manuel Gómez de Valenzuela

Diccionario Etimológico de toponimia serrablesa
Antonio Pérez Conte

Veterinaria popular en una pequeña area de Serrablo
José Angel Gracia Pardo

El cañamo
Julio Gavín Moya

Actividad fronteriza en el pirineo aragonés
Pablo Desportes Bielsa

Patrimonio
Fernando Alvira Banzo

Pastorada de Santa Orosia 97
Graciano Lacasta Estaún

Noticias


Anterior Siguiente
Pastorada de Santa Orosia 97

Graciano Lacasta Estaún


SALUDO

MAIRAL:

0l  ¡Bezinos d´a nuesta Billa,
    peregrinos d´otras tierras,
    debotos d'a Bal de Basa,
    d'o Sobrepuerto y Guarquera!

02  ¡Serrableses de Samianigo
    y lugars d´a Galliguera,
    fillos d´ista Alta Montaña,
    beníus d´a ziudá u difuera!

03  ¡Chobens, mesaches y biellos,
    qu´anque as garras oi tos tiemblan,
    ispués de tantas añadas,
    a fe en Orosia no rebla!

04  ¡Cruzeros de San Chullán,
    d´Orús, Fandiello y d´Allué,
    Sardas, Yebra y San Román,
    d´Isún, Sobás y d´Osán,
    d´Espín, Latas y Satué!

05  ¡Banderistas y lanzantes,
    bandiadores d'as campanas,
    mosens, cantors y romeros,
    y portadors d'a peaina!

06  ¡Chens de güena boluntá,
    n´o nombre de Santa Orosia
    yo tos quió saludar,
    que toz bienbeníus siáis,
    que toz n´amistá podáis
    d´ista fiesta isfrutar!

07  En recordanza d´Orosia
    imos puyau ta iste Puerto,
    altar d´o suo martirio,
    o mayor tesoro nuestro.

08  Asinas qu´en recordanza
    d´os nuestros antepasaus,
    que de toa ista redolanza,
    y por añadas sin cuento,
    fizon d´iste mon sagrau
    lugar d´o suo alcuentro.

09 ¡Astí as penas olbidaban,
    astí uscaban concordia,
    astí tal zielo miraban!
    ¡De muitos lugars beniban,
    Orosia a toz los uniba!

08  ¡Con ixa mesma ilusión
    oi nusotros irnos güelto!
    ¡Qu´ista biella tradizión
    sigan-la os fillos nuestros!

        ¡Punto!

REPATAN:

07  ¡Si sabeses, oientes míos,
    a bergüenza que yo tiengo,
    pa elante tantisma chen
    izir-os o que yo pienso!

12  ¡Anque soi tan chicorrón,
    ¡isto aprendié d´o mío lolo,
    que por to ist´Alto Aragón
    Santa Orosia ye o primero!

13  ¡Ella aztí nos ha chuntau!
    Iste mon ye tu una fiesta,
    oi muito emperifollau
    con a gran presenzia buestra!

14  ¡Qu´alegre ye a nuestra fuén,
    con l´augua que fa gurgullo,
    como s´empenta ra chen,
    pa beber con caramullo!


15  ¡Ai, qué güeco ye o camín,
    tu azicalau d´ermitetas,
    en biyendo a Orosia subir
    por zinglos y pinganetas!

16  ¡Asta ras peñas y os mallos,
    asta o puntón d´Auturía,
    chorro, reguero y trastallos,
    sí, toz botían d´alegría!

17  D'as mallatas, d´os ganaus,
    brinca a mesma melodía,
    asinas que d´os tozals
    y d´aintro de l'alma mía:

    ¡BIBA RA DEBINA OROSIA!
    ¡BIBA ISTE GRANDIOSO DIYA!


CANTO:

18  ¡OI YE UN DIYA MUI GRAN,
    AS PENAS TIENS QU´OLBIDAR,
    LOLA Y LOLO SON CONTENS,
    QUÉ BATUECOS LANZAN OS MOZÉS!

19 ¡TA ISTE GRÁN MON OI IMOS PUYAU,
    VE UNA BIELLA TRADICIÓN,
    D´!ST´ALTO ARAGÓN,
    MUITAS CHENS BINON T'ASTÍ
    Y EN O DIYA E SANTA OROSIA
    S´ACHUNTÓN!

20  ¡L´AUGUA FRESCA D'IXA FUEN,
    ISTOS MONTES, ISTOS PRAUS,
    QUE TOZ SIÁIS BIEMBENIUS
    QU´ISFRUTÉIS EN DIYA TAN SEÑALAU!

21 ¡CHENTES DE GÜENA BOLUNTÁ,
    ASTÍ NOS IMOS GÜELTO A CHUNTAR
    PA FIESTA D'OROSIA
    Y D´OS NUEST'ROS ANTEPASAUS
    N´ISTE MONTE CANTO O ZIELO ZILEBRAR!


PRESENTAZIÓN

MAIRAL:

22  ¡Nusotros semos pastors,
    chens de poqueta escuela,
    mas porque oi ye ra fiesta,
    a más gran que se zilebra
    por toa ista redolada,
    chuntos nos dibertiremos
    con a nuestra pastorada!

23  ¡No tos is d´encarrañar
    si a nuestra traza e charrar
    l´alcontráis bel siñal aspra,
    qu´apaizida yera a fabla
    d´os nuestros antepasaus,
    a que por siglos charrón
    por to ist´Alto Aragón!

24  ¡Charremos aura d´o mundo!
    ¡Ye tantismo o que cambea
    qu´as chanadas que tramena
    a contá-las yo n´adubol

25  ¡ Qu´empezipie o repatán,
    pos l´agrada e dar ferrete!
    ¡Ya está fecho güen míndán,
    bergüenza no´n tié perreque!

26  ¡Y miá e no trafucá-te,
    ni faltar bella miajeta,
    enzenegau como estás,
    atifando t´as mozetas!


REPATAN:

27  ¡Montañes, serrableses,
    auditorio en cheneral,
    si tos alláis incomodos,
    no ye miaja d´estrañar!

28  ¡Rinchaus n´a mediodiada,
    con ganas d´acalorar
    u d´echar bella clucada,
    y fartos de zorrupiar!

29  ¡Quió! ¡Mayoral, bien-te-né!
    ¡Prueba a mía churrumela!
    ¡ Y con o permiso d´ustés
    enchuaga-te a gargamela!

        (trago d´a bota)

30  ¡Cuasi tarumba me güelbo
    oiendo a ros periodistas
    os millones de dinero
    que cobran os furbolistas!

31  ¡Y yo astí tramenando,
    noche y diya eszerrenau,
    con o ganau zamarriando
    y con o jornal congelau!

32  ¡Mozetes qu´uscáis ofizio,
    u sin treballo a la bista,
    cosa da más benefizio
    qu´a carrera e furbolista!

33  ¡Estudios no se´n prezisa,
    nomas un piazo e calzón,
    bel lumero n´a camisa
    y dondiar con o pilotón!

34  ¡Mas si al fúrbol quiés chugar,
    bel consello yo quió dá-te,
    si has de ser tetular,
    o nombre tiens que camblá-te!

35  ¡Pedro no t´has de llamar,
    ni Ramoné ni Pascual!
    ¡Petroski u Ramonescu,
    Pascualof tiens que llarná-te!

36  ¡Si d'Oscar fas Oscarihno,
    ferás poné-se a tiemblar
    a o mesmismo Ronaldihno!

        ¡Punto!


MAIRAL:

37  ¡Y qué iziros d´as mullés!
    ¡Quemesió! ¡Bien pué ser
    que s´aigan güelto modorras:
    as qu´antes yeran machorras,
    aura paren os mozés
    asta seis u ocho de bez!

38  ¡Si Dios, nuestro Siñor, querese
    fer un miragro mui gran,
    y a os nuestros cabaleros fese
    con mozas d´ixas casar!

39  ¡Cuasi una ozena en tenemos,
    sin queré-se inamorar,
    fartos de bebir solteros,
    ruina d´o nuestro lugar!

40  ¡D´ixas mullés bel rebaño
    en imos d´atrapaziar,
    p´asinas fer bel apaño,
    p´a nuestra Billa endrezar!

41  ¡Qu´ascape as nuestras escuelas
    de zagales se´n llenasen!
    ¡Por as calles tan finetas
    que ros críos petenasen!

42  ¡Y aura tan iluminadetas,
    que güen rebullizio fesen!
    ¡Qu´o nuestro lugar golbese
    a ser o que yera inantes.


REPATAN:

43  ¡Qu´Aragón ye una nazión
    han declaran en Madrí,
    semejante afirmazión
    bel poqué me fá reyir!

44  Por astí sempre s´iziba
    que fa más de mil añadas
    qu´Orosia a casar beniba
    con bel rei d´istas montañas,

45  ¡Qu´un reino propio teneba
    o nuestro Biello Aragón
    muchismas añadas antes
    qu´España fuese nazión!


CANTO:

46 ¡PIRINEO ARAGONES.
    CUNA DE TANTISMA CHEN
    QUE CON L´AUGUA UN DIYA SE´N FUE!
    ¡YO SUEÑO UN MUNDO AL REBES!

47  ¡NO T´OLBIDES DE GOLBER
    T´ANDE TU PADRE NAZIÓ,
    PORQUE O ARBOL SIN RAYIZ
    MUITO NO PODRA BEBIR!


MAIRAL:

48  Y pa poder rematar
    a chanzoneta y os dichos
    yo tos encargo y suplico:
    ¡Si algo tos ha molestau,
    que lo ejéis en l´olbido!

49  Y pos yo en nombre de toz,
    Orosia, lizenzia Os pido,
    pa podé-li esplicar
    con tu grazia y con tu ausilio

50  a iste auditorio que está
    asabelo qu´atento y benigno,
    y con ganas d´escuchar,
    a tua bida, muerte y prodigios!


MARTIRIO DE SANTA OROSIA

1er. Danzante:

    Yo tos charraré d´a benida
    d´Orosia dende Bohemia ta
    istas nuestras montañas:

51  De Bohemia yera Orosia
    y d´Igipto natural,
    pa onra d´iste AltoAragón
    ta Yebra s´en bino a coronar.

52  Llegó t´o monte de Yebra
    y bido a un mesache sembrar:
    -Labrador, güen labrador,
    me dirá qué ye o que siembra?
    -Trigo siembro, mi siñora,
    pos ye o propio d´ista demba!

53  Antonces contesta Orosia,
    biendo benir o martirio:
    -Mañana a punto e diya
    podrá usté segar o trigo!

54  O mesache se´n fue ta casa
    y d´ixo no fizo miaja e caso.
    Ya marchón n´a mañanada
    os pastors con os ganaus.

55  Ya ascape astí s´alcontrón
    con que o trigo d´ixa demba
    yera un sementero granau,
    perfeuto pa ser segau!

56  Escopetiau se´n golbió un pastor
    y ascape l´en dixo a l´amo.
    Deseguida buscón peons,
    Ascape subión a segá-lo!

2º danzante:

    Yo tos charraré da persecuzión
    qu' os moriis le fizon a ra
    debina Orosia:

57  Ya a pionada s´enzamarraba.
    Ya bidon pasar coz coz
    muita chen qu´en son de guerra
    por Orosia preguntón:

58  - Por bel causal ha pasau
    bella siñora puyando,
    con donzellas y criaus
    que l´iban acompañando!

59  - O diya que sembré ista demba
    me pai que po astí pasón.
    O rei moro, enzenegau,
    a esgrituziar emprendió:

60  - ¡Empentaremos ta l´alto,
    feremos güen resacau,
    qu´ascape l´alcontraremos
    andequiera aiga pegau!

61  Con l´animo acongojau
    por ista persecuzión,
    Orosia s´iba amagau
    en l´ondo d´un cobachón.

62  ¡Ast´as mesmismas arañas
    a efendé-la sen binon!
    ¡Pa qu´Orosia s´ocultase
    un gran enrejau le fizon!

3er danzante

    Yo tos charraré d´o martirio
    d´Orosia y d´os suos
    acompañantes.

63  Mandó o rei formar as tropas,
    comenzipión a escalada.
    En llegaus ta Cruz d´a Gualda,
    luego bidon ande estaba.

64  O rei moro con a espata
    esfilorchó as telarainas,
    salió a joya guapisma,
    d´espanto quedo chelada.

65  O monarca fue escarau,
    qu´asinas l´entró a charrar:
    - A muerte yo te perdono,
    si con yo te quiés casar.

66  Orosia con boz zereña
    ascape li respondeba:
    - Zien mil bezes yo quió ser.
    zien mil bezes egollada,
    antes que con bel rei moro
    aiga de ser yo casada!

67  Antonzes aquel salbaje,
    con muita rasmia y engruzia,
    a l´umilde Santa Orosia
    lastimosos golpes daba.

68  Le matón a os suos ermanos,
    San Cornelio y San Acisdo,
    pa biyer si s´acotolaba,
    y asinas palabra daba.

69  Ispués le cortón os pechos,
    con ixa espantosa espata.
    Ya le cortón a capeza,
    por tres bezes espadada.

4º danzante

    Yo tos charraré d´o traslau
    d´os restos ta Yebra y Chaca

70  O Cuerpo d´Orosia esbrusau
    y os d´os suos acompañantes
    astí quedón n´iste monte,
    pa qu´as fieras los minchasen.

71  Mas n´iste Puerto tan gran
    nomas un pastor abeba.
    D´o zielo s´en bino un ángel
    pa recoger aquella alma.

72  L´ángel le dijo a o pastor:
    abrás de baxar ta Yebra,
    dimpués te´n irás ta Chaca.
    Mas o pastor s´escusaba:

73  - Ya fa un rabaño e diyas
    qu´o mío ganau no ha bebiu,
    astí no´n hay gota d´augua.
    - Yo t´abrebaré o ganau,
    y a tú no te faltará cosa!

74  - Alza ixa losa, pastor!
    Y astí no salió cosa.
    - Alza ixa losa, pastor!
    Y brotó una fuen de sangre.
    - Alza ixa losa, pastor!
    Y brincó una fuen d´augua.

5º danzante

    Yo tos charraré d´o traslau
    d´os Restos ta Yebra y ta Chaca:

75  Os restos de Santa Orosia
    guardó-los n´a sua mochila.
    - A Capeza eja-la en Yebra
    y porta ro cuerpo ta Chaca!
    Enfilas o camín d´O Puente,
    drecho por a Bal Estrecha,
    asta que llegues ta Guasa!

76  As campanas d´as iglesias
    d´os lugars por ande pasaba,
    en biyendo tan gran miragro,
    por sí solas s´abandiaban.

77  Elante o Portal d´as Monjas,
    cantando as suas grandezas,
    O Cabildo y o Ayuntamiento
    a nuestra Santa aguardaban.

78  Dende astí en ta Catedral
    marchón toz en prozesión,
    y en a izquierda d´o Sagrario
    o Cuerpo d´Orosia ejón.

79  O bentizinco e junio
    zilebra-se a sua fiesta,
    s´enseñan a suas reliquias
    y Orosia a sua palabra da,
    con os angeles. ¡Amen!

        ¡Punto!


CULMINAZION D´OS ELOGIOS

MAIRAL:

80  ¡Qué tos paize, oientes míos,
    qué bida tan miragrosa,
    qu´inozenzia, qué birtús,
    y qué muerte tan dichosa!

81  Angels se´n bajón d´o zielo
    que li trajon a corona,
    y en a palma la subión
    ellos mismos en u gloria.

82  A Suprema Trenidá,
    por a sua gran fortaleza,
    otorgó-li muitas grazias
    y muchismas priferenzias.

83  En ixas tronadas fieras
    efiende-nos de ra piedra,
    y d´ixas brutas abenidas,
    d´os rayos y d´as zentellas.

84  En os partos perigrosos
    ye asaber qué medianera,
    y por ella merezemos
    o benefizio de l'augua.


85  Ella cura endemoniaus,
    ella a ros enfermos sana,
    ella asiste a ro afligido
    y a o que con ferbor la clama.


CANTO D´ESPEDIDA:

86  ¡BIBA RA DEBINA OROSA
    CON SU GRANDIOSO MARTIRIO!
    Y BIBA ISTA ROMERIA,
    ALMA D'ISTE PIRINEO!

87  ASINAS YO TOS ESPIDO:
    ¡PLANTAR FUERTE Y NO REBLAR
    QU´OTRA AÑADA N´ISTA FIESTA
    NOS GOLBAMOS ALCONTRAR!


MAIRAL:

88  Prenzipiaré a espedí-me
    por ixe Templo sagrau,
    ixa fuen tan eliziosa
    y por iste florido prau!

89  Adiós a Coba d´Orosia,
    lugar d´o suo martirio,
    adiós a ixa Iglesia que fue
    d´as suas reliquias sagrario!

90  ¡Adiós a o siñor retor,
    mui queriu Mosen Domingo,
    a o siñor pedricador,
    con clero y autoridades!

91  ¡Pa rematar, Santa mía,
    recordanza imos de fer
    de toz os debotos tuos
    que´n ista zaguer añada
    ta l´otro mundo se´n fuén!

92  ¡Por os que´n Biescas murión
    con a maldita tronada,
    escucha a nuestra orazión!

93  - Asinas tamién quisiera,
    grazias dar a tanta chen
    que con tan grandisma fe
    partizipo n´ista fiesta!

94  ¡Orosia, Santa mía!
    ¡Mirá-te ta tanta chen,
    que de tan lejos binon,
    y agradezé-les a sua fe
    y o gran esfuerzo que fizon!

95  ¡Grazias por a buestra atenzión,
    de toz busotros yo m´espido!
    ¡Dios dé-nos a Gloria Eterna
    por os siglos de ros siglos!

        ¡Punto!

Revista SERRABLO
Principio de página www.serrablo.org Anterior Siguiente


© Amigos de Serrablo, serrablo@serrablo.org
Actualización: 09/03/2000
http://www.serrablo.org/revista/s104/s104-10.html